Hüküm Süresi: M.Ö. 2510 civarı (4. Hanedanlık Sonu) – Yaklaşık 4-5 Yıl. Unvanlar: Shepseskaf (“Ruhu Asil Olan”), İki Diyarın Kralı.
Tarih ve Efsane
Shepseskaf, babası Menkaure’nin ölümünden sonra tahta çıkan ve Mısırbilimcileri yüzyıllardır şaşırtan bir karar alan firavundur. Dedeleri (Sneferu, Khufu, Kefren) ve babası, Güneş Kültünün sembolü olan piramit formunu tanrılaşmanın tek yolu olarak görmüştü.
Shepseskaf ise tahta çıktığında şok edici iki karar aldı:
Atalarının nekropolünü bıraktı. Mezarını sivri bir piramit olarak değil, devasa bir dikdörtgen lahit (Mastaba) formunda inşa ettirdi.
Bu hamle, tarihçiler tarafından ya “Heliopolis rahiplerinin artan gücüne karşı bir tepki” ya da “ekonomik tükenişin itirafı” olarak yorumlanmıştır.
Kökeni ve Ailesi
Shepseskaf, Menkaure’nin oğludur. Ancak muhtemelen en büyük oğlu (veliaht) değildir çünkü Menkaure’nin asıl veliahtı olan Prens Khuenre erken yaşta ölmüştür. Shepseskaf tahta geçtiğinde, babasının yarım kalan işlerini tamamlamak zorunda kalmıştır.
Giza’yı terk etmesine rağmen, babası Menkaure’nin yarım kalan Vadi Tapınağı’nı tamamlatmıştır. Ancak zaman ve para kısıtlı olduğu için babasının başlattığı granit blokları değil, kerpiç tuğlaları kullanmıştır. Tapınağa bıraktığı yazıtta “Bunu babası için yaptı” ifadesi yer alır.
İmar Faaliyetleri
Shepseskaf, mezar yeri olarak Giza’yı değil, Güney Sakkara’yı seçmiştir. İnşa ettirdiği yapı, Mısır mimarisinin en özgün eserlerinden biridir.
Firavun’un Sediri (Mastabat el-Faraun): Arapların “Firavun’un Oturağı/Sediri” adını verdiği bu yapı, devasa bir dikdörtgen bloktur.
Form: Yapı, dev bir kraliyet lahdine (sarcophagus) benzer. Üst kısmı kavisli (tonozlu) bir çatıya sahiptir.
Boyutlar: 100 metre uzunluğunda, 74 metre genişliğinde ve 18 metre yüksekliğindedir.
Malzeme: İçi kireçtaşı bloklardan yapılmış, dışı ise (aynen babasının piramidi gibi) alt kısımlarda kırmızı granit, üst kısımlarda Tura kireçtaşı ile kaplanmıştır. Yani piramit yapmasa da kaliteden ödün vermemiştir.
Dini
Shepseskaf’ın neden piramit yapmadığı büyük bir tartışma konusudur.
Teolojik Tepki: Piramit (Benben), Güneş Tanrısı Ra’nın sembolüdür. Shepseskaf’ın dikdörtgen formu seçmesi, Ra rahiplerinin siyasi gücünü kırmak ve daha eski olan “Atum” veya “Osiris” inancına (Ölüler Diyarı Tanrısı) dönmek istediği şeklinde yorumlanır. Yapının şekli, Aşağı Mısır’ın en eski tapınaklarından olan “Buto Tapınağı”na da benzer.
Zaman Baskısı: Kısa sürecek bir saltanatı olacağını hissettiyse (veya yaşlıysa), bitmesi on yıllar sürecek bir piramit yerine daha hızlı bitecek bir mastaba seçmiş olabilir.
Ölümü ve Miras
Shepseskaf, yaklaşık 5 yıllık kısa saltanatının ardından ölmüştür. Onun ölümüyle 4. Hanedanlık’ın biyolojik erkek soyu (kesin olmamakla birlikte) tükenme noktasına gelmiştir.
Khentkaus I (Köprü Kraliçe): Shepseskaf’ın kızı (veya kardeşi) olduğu düşünülen Kraliçe Khentkaus I, bir sonraki hanedanın (5. Hanedanlık) krallarını doğurarak veya onlarla evlenerek kan bağını taşıyan kişi olmuştur.
Shepseskaf, Mısır tarihinin “Güneş Kralları” ile “Güneş Tapınakları Kralları” (5. Hanedanlık) arasındaki o gri bölgedir. Onun ölümüyle, devasa taş blokların yerini daha küçük piramitler ve daha büyük dini metinler alacaktır.
Kaynakça
Lehner, Mark. The Complete Pyramids. London: Thames & Hudson, 1997.
(Shepseskaf’ın Saqqara mastabası ve piramit geleneğinin sonu için en kapsamlı kaynak; mastaba tercihi, ekonomik nedenler ve Menkaure-Shepseskaf geçişi detaylı analiz edilir.)
Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt’s Great Monuments. New York: Grove Press, 2001.
(Dördüncü Hanedan sonu ve Shepseskaf dönemi için detaylı inceleme; mastaba inşaatı, piramit geleneğinin değişimi ve Beşinci Hanedan’a geçiş yorumları.)
Wilkinson, Toby. The Rise and Fall of Ancient Egypt. New York: Random House, 2010.
(Dördüncü Hanedan kronolojisi ve Shepseskaf’ın kısa hükümdarlığı için genel bakış; mastaba tercihi ve Eski Krallık sonu yorumları.)
Dodson, Aidan & Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. London: Thames & Hudson, 2004.
(Shepseskaf’ın aile ilişkileri, Menkaure halefliği tartışması ve Dördüncü Hanedan sonu kronolojisi için en iyi referanslardan biri.)
Malek, Jaromir. In the Shadow of the Pyramids: Egypt during the Old Kingdom. Norman: University of Oklahoma Press, 1986.
(Dördüncü Hanedan sonu ve Shepseskaf dönemi mimari değişimler için kapsamlı inceleme; mastaba ve Beşinci Hanedan başlangıcı.)
Lauer, Jean-Philippe. Saqqara: The Royal Necropolis. Cairo: Institut Français d’Archéologie Orientale, 1976-2001 (Saqqara kazı raporları serisi).
(Shepseskaf’ın Saqqara mastabası ve Dördüncü Hanedan sonu yapıları için birincil arkeolojik kaynak.)
Baines, John. “Kingship in Ancient Egypt”. The Oxford History of Ancient Egypt, ed. Ian Shaw, Oxford: Oxford University Press, 2000, s. 95-122.
(Dördüncü Hanedan krallık ideolojisi ve Shepseskaf’ın rolü için kapsamlı bölüm; Horus adı ve saltanat sembolizmi.)
Seidlmayer, Stephan J. “The Fourth Dynasty”. The Oxford History of Ancient Egypt, ed. Ian Shaw, Oxford: Oxford University Press, 2000, s. 168-195.
(Dördüncü Hanedan genel tarihi ve Shepseskaf dönemi için kapsamlı bölüm; mastaba tercihi ve geçiş dönemi vurgulanır.)
Edwards, I.E.S. The Pyramids of Egypt. London: Penguin Books, 1993 (güncel baskılar).
(Shepseskaf mastabası ve piramit geleneğinin sonu için klasik açıklama.)
