Hüküm Süresi: M.Ö. 2558 civarı (4. Hanedanlık) – Yaklaşık 26 Yıl. Unvanlar: Khafre (“Ra Gibi Ortaya Çıkan”), Userib (“Kalbi Güçlü Olan”), İki Diyarın Kralı, Sa-Ra (Ra’nın Oğlu).
Tarih ve Efsane
Khafre, abisi Djedefre’nin Ebu Roaş’taki “kuzey macerasından” sonra kraliyet nekropolünü tekrar Giza Platosu‘na taşıyan firavundur. Babası Khufu’nun (Keops) başlattığı anıtsal inşaat geleneğini sürdürmüş, ancak babasına olan saygısından (veya ekonomik gerçeklerden) dolayı onunkinden matematiksel olarak daha küçük, ancak görsel olarak daha etkileyici bir piramit inşa etmiştir.
Tarihçi Herodot, onu da babası gibi “zalim ve tapınakları kapatan bir tiran” olarak tanımlasa da, arkeolojik veriler onun döneminde sanatın ve mimarinin (özellikle heykeltıraşlığın) zirveye ulaştığını gösterir.
Kökeni ve Ailesi
Khafre, Khufu’nun (Keops) oğludur. Annesinin Kraliçe Henutsen olduğu düşünülmektedir.
Halefiyet: Abisi Djedefre’nin ölümünden sonra tahta geçmiştir. Eski teoriler Khafre’nin abisini öldürdüğünü iddia etse de, Djedefre’nin ailesine (özellikle kızı Neferhetepes’e) iyi davranılması ve onlara maaş bağlanması, geçişin sorunsuz olduğunu gösterir.
Eşleri: En bilinen eşleri Meresankh III (mezarı Giza’nın en güzel süslemeli mastabalarından biridir) ve Khamerernebty I‘dir (Halefi Menkaure’nin annesi).
İmar Faaliyetleri
Khafre’nin piramidi, ilk bakışta babasınınkinden daha büyük görünür. Bu, Khafre’nin kurnazca bir mühendislik hilesidir.
Yükseklik İllüzyonu:
Gerçek: Khafre’nin piramidi (143.5 metre), Khufu’nun piramidinden (146.6 metre) yaklaşık 3 metre daha kısadır.
Hile: Khafre, piramidini platonun babasınınkinden 10 metre daha yüksek bir zeminine inşa ettirmiştir. Ayrıca eğim açısı daha diktir (53 derece). Bu sayede uzaktan bakıldığında Giza’nın en yüksek yapısı gibi durur.
Kaplama Taşları: Piramidin en tepesinde, orijinal kireçtaşı kaplamalarının (Casing Stones) bir kısmı hala durmaktadır. Bu, piramitlerin antik çağda nasıl pürüzsüz ve parlak göründüğünü anlamamız için kalan tek örnektir.
Büyük Sfenks
Mısır’ın sembolü olan Büyük Sfenks‘in kime ait olduğu tartışmalı olsa da (Djedefre teorisini bir önceki maddede konuşmuştuk), genel arkeolojik konsensüs onun Khafre‘ye ait olduğu yönündedir.
Konum: Sfenks, Khafre’nin piramit kompleksinin (Vadi Tapınağı’nın hemen yanı) bir parçası olarak konumlanmıştır.
Yüz: Sfenks’in yüzündeki çizgiler (nemes başlığı ve yüz hatları), Khafre’nin ünlü diyorit heykeliyle büyük benzerlikler taşır.
Sembolizm: İnsan kafası (zekâ/kraliyet) ve aslan gövdesi (güç/güneş), kralın gücünü ve Güneş Tanrısı ile olan bağını simgeler. Sfenks, Khafre’nin piramidini sonsuza dek koruyan bir bekçidir.
Vadi Tapınağı ve Heykel Sanatı
Khafre’nin piramidinden Nil kıyısına uzanan yolun sonunda bulunan Vadi Tapınağı, Eski Krallık’tan günümüze en iyi korunmuş tapınaktır.
Mimari: Tapınak devasa pembe granit bloklardan ve alabaster zeminlerden yapılmıştır. Harç kullanılmadan, taşların birbirine geçmesiyle inşa edilmiştir. Sadeliği ve brütalist yapısıyla büyüleyicidir.
Ünlü Diyorit Heykel: Bu tapınakta bulunan, Khafre’yi tahtında otururken gösteren siyah diyorit heykel (Kahire Müzesi’nin yıldızı), Mısır sanatının başyapıtıdır.
Detay: Kralın başının arkasında, kanatlarını açarak onu koruyan şahin tanrı Horus bulunur. Ancak bu detay sadece yandan bakınca görülür; önden bakıldığında kral ve tanrı “tek vücut” gibidir. Bu, “Ben Tanrı’nın koruması altındayım ve onunla birim” mesajıdır.
Ölümü ve Miras
Khafre, yaklaşık 26 yıllık saltanatının ardından kendi piramidine gömüldü. Mezar odası, babasınınki kadar karmaşık değildir; daha basittir. 1818’de Giovanni Belzoni mezar odasına girdiğinde, lahdin kapağının açık ve içinin boş olduğunu gördü. Duvarda Arapça bir yazı vardı; bu, mezarın yüzyıllar önce (muhtemelen Abbasi döneminde) açıldığını gösteriyordu.
Khafre’den sonra tahta, Giza’nın en küçük piramidini yapacak olan oğlu MENKAURE (MİKERİNOS) geçecektir. Khafre, Giza’nın o devasa ölçeğini (Grandeur) koruyan son kraldır; ondan sonra piramitler küçülmeye başlayacaktır.
Kaynakça
Lehner, Mark. The Complete Pyramids. London: Thames & Hudson, 1997.
(Khafre Piramidi’nin mimarisi, Sfenks ve vadisi tapınağı için en kapsamlı kaynak; ölçümler, inşaat teknikleri ve Khufu-Khafre geçişi detaylı analiz edilir.)
Lehner, Mark & Hawass, Zahi. Giza and the Pyramids: The Definitive History. Chicago: University of Chicago Press, 2017.
(Giza platosu, Khafre Piramidi, Sfenks ve kompleksi üzerine en güncel ve kapsamlı çalışma; son kazılar, işçi köyleri ve Khafre dönemi verileri.)
Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt’s Great Monuments. New York: Grove Press, 2001.
(Khafre dönemi piramit ve Sfenks için detaylı inceleme; mimari evrim, Ra kültü ve Djedefre-Khafre ilişkisi.)
Wilkinson, Toby. The Rise and Fall of Ancient Egypt. New York: Random House, 2010.
(Dördüncü Hanedan kronolojisi ve Khafre’nin hükümdarlığı için genel bakış; Giza nekropolü ve ekonomik güç yorumları.)
Dodson, Aidan & Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. London: Thames & Hudson, 2004.
(Khafre’nin aile ilişkileri, Khufu halefliği tartışması ve Dördüncü Hanedan kronolojisi için en iyi referanslardan biri.)
Edwards, I.E.S. The Pyramids of Egypt. London: Penguin Books, 1993 (güncel baskılar).
(Khafre Piramidi ve Sfenks’in klasik açıklaması; iç odalar, astronomik hizalanma ve inşaat aşamaları.)
Hawass, Zahi. The Secrets of the Sphinx: Restoration Past and Present. Cairo: American University in Cairo Press, 1998.
(Khafre Sfenksi’nin restorasyon tarihi ve arkeolojik verileri için uzman kaynak.)
Baines, John. “Kingship in Ancient Egypt”. The Oxford History of Ancient Egypt, ed. Ian Shaw, Oxford: Oxford University Press, 2000, s. 95-122.
(Dördüncü Hanedan krallık ideolojisi ve Khafre’nin ilahi rolü için kapsamlı bölüm.)
Lehner, Mark. “The Development of the Giza Necropolis: The Khufu Project”. Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts Kairo, Cilt 41, 1985, s. 109-143.
(Giza nekropolü ve Khafre dönemi bağlamı için detaylı rapor; Sfenks ve vadisi tapınağı.)
Reader, Colin. “Giza Before the Fourth Dynasty”. Journal of Egyptian Archaeology, Cilt 90, 2004, s. 63-78.
(Giza platosu ve Khafre öncesi dönem için güncel inceleme; Khafre’nin seçim nedenleri.)
