{"id":1149,"date":"2025-07-03T20:12:38","date_gmt":"2025-07-03T17:12:38","guid":{"rendered":"https:\/\/egyptologytr.wordpress.com\/?p=1149"},"modified":"2025-07-03T20:12:38","modified_gmt":"2025-07-03T17:12:38","slug":"yaratilisin-hoyugu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/yaratilisin-hoyugu\/","title":{"rendered":"Yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n H\u00f6y\u00fc\u011f\u00fc"},"content":{"rendered":"<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Heliopolis\u2019te g\u00fcne\u015f tanr\u0131s\u0131na hizmet eden rahipler, d\u00fcnyalar\u0131n\u0131n nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorlard\u0131. Atum ve yarat\u0131l\u0131\u015f t\u00fcmse\u011fine dair efsane, tek ve do\u011frudan bir anlat\u0131m olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu mit, sanatta, g\u00fcne\u015f ilahilerinde ve mezar yaz\u0131lar\u0131ndaki \u00e7ok say\u0131da g\u00f6ndermeden yeniden in\u015fa edilebilir. Bu kaynaklarda d\u00fcnyan\u0131n do\u011fumu, mezarda \u00f6len ki\u015finin yeniden do\u011fu\u015fuyla e\u015f tutulur. Bu anlat\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131 kronolojik s\u0131rayla \u015funlard\u0131r: Eski Krall\u0131k\u2019\u0131n Piramit Metinleri, Orta Krall\u0131k\u2019\u0131n Tabut Metinleri, Yeni Krall\u0131k\u2019a ait Cenaze Metinleri ve Ptolemaik d\u00f6nemden Papyrus Bremner-Rhind. Ancak bu metinlerin, \u00e7ok daha eski ve tarih \u00f6ncesi bir mitolojiyi muhafaza etti\u011fi kuvvetle muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Heliopolis miti, M\u0131s\u0131r kozmosunun k\u00fcresel d\u00fczenini ortaya koyar. Erkek tanr\u0131 Geb (yery\u00fcz\u00fc), kad\u0131n tanr\u0131\u00e7a Nut (g\u00f6ky\u00fcz\u00fc) taraf\u0131ndan \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f ve ikisi aras\u0131nda atmosfer tanr\u0131s\u0131 Shu yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu &#8220;ya\u015fam baloncu\u011fu&#8221;nun \u00e7evresi, sonsuz ve hareketsiz Nun (ya da Nu) sular\u0131yla \u00e7evrilidir \u2014 karanl\u0131k ve bilinmeyen bir tehdit. Bu anlat\u0131n\u0131n bahsetmedi\u011fi bir noktada ise Duat yer al\u0131r: \u00f6l\u00fclerin diyar\u0131, g\u00fcnd\u00fcz g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ve gece g\u00fcne\u015finin yolculuk etti\u011fi yer.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">M\u0131s\u0131r, bu ya\u015fam merkezindeki d\u00fczenli d\u00fcnyad\u0131r. Ya\u015famsal \u00f6nemi olan Nil Nehri, Asvan\u2019\u0131n g\u00fcneyinden Nun\u2019un sular\u0131ndan \u00e7\u0131kar ve kuzeye do\u011fru denize akar. Nehri \u00e7evreleyen kara, verimli Siyah Toprak idi. Bunun \u00f6tesinde k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7\u00f6ller, ard\u0131ndan da\u011flar ve sonunda kaosun h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kontrols\u00fcz yabanc\u0131 topraklar yer al\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">M\u0131s\u0131r kral\u0131 do\u011fal olarak bu t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n h\u00fck\u00fcmdar\u0131 kabul edilirdi, ancak yabanc\u0131 &#8220;tebaas\u0131na&#8221; zaman zaman tanr\u0131sal yetkisini hat\u0131rlatmak gerekirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Bu kozmik d\u00fczen, resm\u00ee tap\u0131nak mimarisinde yans\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; her bir tap\u0131nak, yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n ilk t\u00fcmse\u011fini simgeleyen kutsal bir merkez haline gelmi\u015ftir. Dalgal\u0131, y\u00fcksek bir \u00e7evre duvar\u0131 tap\u0131nak kompleksini sarar, kaosun g\u00fc\u00e7lerini\u2014ya da sular\u0131n\u0131\u2014geri tutar. B\u00fcy\u00fck giri\u015f kap\u0131s\u0131, yani pilon, do\u011fu ufkunun da\u011flar\u0131n\u0131 and\u0131racak \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Tap\u0131na\u011f\u0131n ana binas\u0131nda, genellikle papir\u00fcs saplar\u0131 ya da nil\u00fcfer \u00e7i\u00e7ekleri \u015feklinde s\u00fcslenmi\u015f s\u00fctunlar, yarat\u0131l\u0131\u015f adas\u0131nda b\u00fcy\u00fcyen batakl\u0131k bitkilerini temsil eder.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Rahipler, ayd\u0131nl\u0131k ve halka a\u00e7\u0131k giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden karanl\u0131k ve \u00f6zel kutsal b\u00f6lmeye do\u011fru ilerledik\u00e7e, zemin yava\u015f yava\u015f y\u00fckselir; bu, yarat\u0131l\u0131\u015f t\u00fcmse\u011fini yeniden canland\u0131rma amac\u0131 ta\u015f\u0131r. Tap\u0131na\u011f\u0131n karanl\u0131k tavan\u0131, be\u015f k\u00f6\u015feli y\u0131ld\u0131zlarla ya da astronomik sahnelerle s\u00fcslenmi\u015ftir g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc simgeler. T\u00fcmsek (zemin) ile g\u00f6ky\u00fcz\u00fc (tavan) aras\u0131nda kalan i\u00e7 duvarlardaki rit\u00fcel ve do\u011fa sahneleri ise, bu uyumlu tap\u0131nak-evreni i\u00e7indeki ya\u015fam\u0131 temsil eder.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Ana binan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yer alan kutsal havuzlar, Nun\u2019un sular\u0131n\u0131n kontroll\u00fc bir bi\u00e7imini sunar ve rit\u00fcellerde kullan\u0131l\u0131r. Yard\u0131mc\u0131 tap\u0131naklar ya da k\u00fc\u00e7\u00fck kutsal alanlarda ise ana tanr\u0131 ile ili\u015fkili ba\u015fka tanr\u0131lar bar\u0131n\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, en sade anlam\u0131yla tap\u0131nak, tanr\u0131n\u0131n fiziksel olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerdi; heykel formunda tap\u0131na\u011f\u0131n en i\u00e7teki, en gizli b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bulunurdu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Bu halka a\u00e7\u0131k veya yar\u0131 a\u00e7\u0131k d\u0131\u015f alanlar ile sadece rahiplerin girebildi\u011fi i\u00e7 b\u00f6l\u00fcmler aras\u0131ndaki mek\u00e2nsal d\u00fczen, M\u0131s\u0131r konutlar\u0131n\u0131n ve saraylar\u0131n\u0131n yap\u0131sal kurgusuyla da uyumludur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Atum\u2019un \u00f6yk\u00fcs\u00fc, zaman\u0131n da \u00f6tesinde bir zaman\u0131n var oldu\u011funu kabul eder: hi\u00e7bir yarat\u0131c\u0131ya ait olmayan ve kendili\u011finden var olmam\u0131\u015f olan Nun\u2019un yaln\u0131zca kendisinin var oldu\u011fu bir \u201c\u00f6n-varolu\u015f\u201d zaman\u0131. Sonra, aniden ve a\u00e7\u0131klanamayan bir bi\u00e7imde, kaotik sulardan ilk t\u00fcmsek y\u00fckselir\u2014t\u0131pk\u0131 Nil\u2019in ta\u015fmas\u0131ndan sonra her y\u0131l tekrar ortaya \u00e7\u0131kan tar\u0131m alanlar\u0131 gibi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Ancak, zaman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 ya\u015fam\u0131n birden bire patlamas\u0131 ve bir t\u00fcmse\u011fin y\u00fckselmesiyle belirlenirken (ki bu durumun cinsel imalar\u0131 M\u0131s\u0131rl\u0131lar i\u00e7in anlaml\u0131yd\u0131), M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n yeniden do\u011fu\u015fu \u00e7ok daha yava\u015f bir s\u00fcre\u00e7tir. Derin k\u0131rm\u0131z\u0131 sular yava\u015f\u00e7a \u00e7ekilir, geride \u00e7amurdan kal\u0131n bir \u00f6rt\u00fc ve bol miktarda bal\u0131k b\u0131rak\u0131r. M\u0131s\u0131rl\u0131lar iyi bilirdi ki, bu &#8220;yeni&#8221; toprak nemli, bereketli olur; \u00f6zenle i\u015flenirse, eski d\u00fcnyan\u0131n k\u0131skanaca\u011f\u0131 mahsuller verir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Bu ya\u015fam veren t\u00fcmsek fikri, \u00e7\u00f6l mezarl\u0131klar\u0131nda da yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r: en basit mezarlar\u0131n bile \u00fcst\u00fc toprak y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131yla \u00f6rt\u00fcl\u00fcrd\u00fc. T\u00fcmsek sayesinde mezar, sadece \u00f6l\u00fcm\u00fcn de\u011fil, \u00f6l\u00fcn\u00fcn yeniden dirili\u015finin bir sembol\u00fc haline gelirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Zamanla bu t\u00fcmsek mastaba mezar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u2014yer alt\u0131 mezar\u0131n\u0131 \u00f6rten dikd\u00f6rtgen ta\u015f veya tu\u011fla \u00fcst yap\u0131\u2014ve sonunda kraliyet piramidine evrilecekti.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Cinsiyetsiz ve s\u0131n\u0131rs\u0131z olan, ya\u015fam potansiyelini ta\u015f\u0131yan Nun\u2019un sular\u0131, tanr\u0131 Nun \u015feklinde ki\u015file\u015ftirilebilirdi: k\u0131v\u0131rc\u0131k sakall\u0131, a\u011f\u0131r bir peruk takan, \u00e7o\u011funlukla kollar\u0131n\u0131 kald\u0131rarak g\u00fcne\u015f tanr\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcne\u015f kay\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan insan bi\u00e7imli bir tanr\u0131 olarak betimlenirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Orta Krall\u0131k d\u00f6nemine gelindi\u011finde, &#8220;kendili\u011finden var olmu\u015f&#8221; Nun, &#8220;Tanr\u0131lar\u0131n Babas\u0131&#8221; unvan\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131\u2014her ne kadar teknik olarak Atum ve soyuyla do\u011frudan bir ba\u011f\u0131 olmasa da. Yeni Krall\u0131k&#8217;ta ise, &#8220;Ebediyetin Efendisi&#8221; olarak y\u00fcceltilmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Ancak Ge\u00e7 D\u00f6nem\u2019de, Nun daha kaotik ve tehditk\u00e2r bir varl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Hanedanl\u0131k sonras\u0131 Hristiyan d\u00f6nemde ise, cehennemin bo\u015flu\u011fu olarak anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Nun\u2019un yarat\u0131c\u0131 tanr\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fmesini sa\u011flayan di\u015fi y\u00f6n\u00fc, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir bi\u00e7imde Mehet-Weret (yani &#8220;B\u00fcy\u00fck Y\u00fcz\u00fcc\u00fc&#8221; ya da &#8220;B\u00fcy\u00fck Ta\u015fk\u0131n&#8221;) ad\u0131yla ki\u015file\u015ftirilebilirdi. Mehet-Weret, ilk sulardan do\u011fmu\u015f bir inek olarak, g\u00fcne\u015f tanr\u0131s\u0131 Re\u2019yi ilksel batakl\u0131kta do\u011furmu\u015f ve onu boynuzlar\u0131yla g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-justify wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\">Her ikisi de M\u0131s\u0131r genelinde sayg\u0131 g\u00f6rmesine ra\u011fmen, ne Nun\u2019un ne de Mehet-Weret\u2019in \u00f6zel bir k\u00fclt merkezi ya da rahipler s\u0131n\u0131f\u0131 yoktu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\" style=\"font-style:normal;font-weight:100\"><a href=\"https:\/\/egyptologytr.wordpress.com\/misir-mitolojisi\/\">M\u0131s\u0131r Mitolojisi<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Heliopolis\u2019te g\u00fcne\u015f tanr\u0131s\u0131na hizmet eden rahipler, d\u00fcnyalar\u0131n\u0131n nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorlard\u0131. Atum ve yarat\u0131l\u0131\u015f t\u00fcmse\u011fine dair efsane, tek ve do\u011frudan bir anlat\u0131m olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu mit, sanatta, g\u00fcne\u015f ilahilerinde ve mezar yaz\u0131lar\u0131ndaki \u00e7ok say\u0131da g\u00f6ndermeden yeniden in\u015fa edilebilir. Bu kaynaklarda d\u00fcnyan\u0131n do\u011fumu, mezarda \u00f6len ki\u015finin yeniden do\u011fu\u015fuyla e\u015f tutulur. Bu anlat\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131 &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/yaratilisin-hoyugu\/\" class=\"more-link\">Continue reading<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;Yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n H\u00f6y\u00fc\u011f\u00fc&#8221;<\/span><\/a><\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"eski-krallik-donemi","format":"standard","meta":{"_regular_price":[],"currency_symbol":[],"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1149","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blog"],"aioseo_notices":[],"post_slider_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":"","post_slider_layout_landscape_large":"","post_slider_layout_portrait_large":"","post_slider_layout_square_large":"","post_slider_layout_landscape":"","post_slider_layout_portrait":"","post_slider_layout_square":"","full":""},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1149","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1149"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1149\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1149"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/egyptologyencyclopedia.org\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}