Antik Mısır inancında yılanlar ve yılan tanrıçaları, kozmik düzenin hem koruyucusu hem de en büyük tehdidi olarak çelişkili ve hayati roller üstlenmiştir. En eski metinler arasında yılan karşıtı büyüler bulunurken, birçok büyülü nesne de tanrıların zehirli yılanları alt ederek insanlığa yardım ettiğini gösterir. Yılanların derilerini değiştirme yeteneği, onları sonsuz yenilenmenin doğal bir sembolü haline getirmiştir.1
Kobra ve Uraeus:
Uraeus: Yükselip tehdit edene zehir püskürten kobra, genel olarak kadın ilahiyatının bir sembolü olarak benimsenmiştir. Kraliyet taçlarındaki uraeus (dik duran kobra), Yaratılışın İlk Zamanı’nda yaratıcı güneş tanrısını koruyan kobra tanrıçasında mitolojik bir emsali vardı. Uraeus terimi, muhtemelen “yükselen” anlamına gelen Mısır kelimesi iaret‘ten gelmektedir.
Ra’nın Gözü: Yaratıcı tanrı Ra-Atum kaybolan çocuklarını aramak için Tek Gözü’nü gönderdiğinde, geri dönen bu öfkeli Göz Tanrıçası yeni bir gözle değiştirildiğini görünce dehşete kapıldı. Ra-Atum onu bir kobraya dönüştürdü ve bu ateş püskürten yılan, güneş tanrısına ve onun meşru varislerine meydan okuyan herkesi yok etme gücü kazandı. Tüm kobra tanrıçaları, işlevleri ne olursa olsun, bu ateş püskürten kobra ile özdeşleştirilebilirdi. Hatta İsis, gelecekteki oğlu için Mısır tahtını kazanmak amacıyla bu yılan gücünü Ra’nın kendisine karşı kullanacak kadar zekiydi.
Önemli Kobra Tanrıçaları ve Yaşam Alanları
Yılanların en sık karşılaşıldığı üç ortamla ilişkilendirilen üç önemli kobra tanrıçası vardı:
Wadjyt (Bataklıklar): Adı papirüs ve yeşillikle bağlantılı olan Wadjyt, Aşağı Mısır’ın (Kuzey) kobra tanrıçasıydı ve bataklık bitki örtüsünün sürekli yenilenen canlılığını somutlaştırabilirdi.
Renenutet (Tarlalar ve Hasat): “İyi Yılan” anlamına gelen Renenutet, tarlaların, ambarların ve mutfakların tanrıçasıydı. Yaşayanlar için bereketli hasadı ve ölülerin ka‘sı için sürekli beslenmeyi sağlardı.
Meretseger (Çöl Tepeleri): Her zaman iyiliksever olmayan bu yılan tanrıça, Teb’deki Krallar ve Kraliçeler Vadisi’ne bakan piramit şeklindeki dağ zirvesinin tanrıçasıydı. Adı “Sessizliği Seven” anlamına gelir. Öfkelendiğinde aslan gibi vurduğuna, ama yatıştırıldığında tatlı bir esinti gibi geldiğine inanılırdı.
Nehebkau (“Sargıların Sayısızı”), Renenutet’in oğlu olarak kabul edilen ve Piramit Metinleri’nde ölü kralı besleyen ve onun habercisi olarak hareket eden bir yılan tanrısıydı.
Kaos ve Öbür Dünyanın Yılanları
Mitolojik yılanlar, düzenin en büyük düşmanı olarak da ortaya çıkmıştır:
Apophis: Güneş tanrısı Ra’nın en büyük düşmanı, ezici sargıları ve hipnotik gözleri olan devasa bir yılandı. Mısır atasözü, “Uraeus’u selamlamalı ve Apophis’e tükürmelidir” der.
Yeraltı Dünyası Muhafızları: Meretseger’in dağı, yeraltı dünyasına girişlerden biriydi. Yılanların her gece ölüler gibi yer altında uyuduğuna ve gündüzleri tekrar canlandığına inanılırdı. Kraliyet mezarlarının duvarlarındaki yeraltı dünyası vizyonları, yılan başlı iblisler ve ateş püskürten yılanlarla doludur. Yeraltı dünyasının on iki kapısının her birinin bir yılan koruyucusu vardı.
Mehen Yılanı: Güneş kayığı ve Osiris’in cesedi, bir tür karşıt-Apophis olan Mehen yılanının sargılarıyla korunurdu.
Sonsuzluk Simgesi: Zamanın kendisi, saatleri yutan sonsuz bir yılan olarak tasvir edilmiştir. Bu görüntülerden biri olan, kendi kuyruğunu ısıran “Ouroboros” yılanı, sonsuzluğun bir sembolü olarak diğer kültürlere de geçmiştir.
Dipnot – Kaynakça
E. Hornung. The Valley of the Kings: Horizon of Eternity. London and New York:
1990, 74–84, 155–163.
A. I. Sadek. Popular Religion in Egypt during the New Kingdom. Hildesheim,
Germany: 1987, 118–124.
- Wilkinson, Richard. The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt. New York, Thames & Hudson Inc., 2003. pp ↩︎
