Hüküm Süresi: M.Ö. 2475 civarı (5. Hanedanlık) – Yaklaşık 20 Yıl (Manetho’ya göre). Unvanlar: Neferirkare (“Ra’nın Ruhu Güzeldir”), Kakai (Doğum İsmi), İki Diyarın Kralı.
Tarih ve Efsane
Neferirkare Kakai, Sahure’den sonra tahta çıkan ve 5. Hanedanlık’ın üçüncü firavunudur. Onun dönemi, firavunun “ulaşılamaz tanrı” imajının yumuşadığı ve soylularla/rahiplerle daha içli dışlı olduğu bir “hümanizm” dönemidir. Ancak Neferirkare’nin asıl önemi taştan değil, papirüsten gelir. Onun mezar kompleksinde bulunan “Abusir Papirüsleri”, Eski Krallık’ın ekonomik ve idari yapısını günümüze taşıyan en eski ve en detaylı arşivdir.
Kökeni ve Ailesi
Neferirkare’nin soyağacı, hanedanın devamlılığı açısından kritiktir.
Sahure’nin Kardeşi mi?: Uzun süre Sahure’nin oğlu sanılsa da, son araştırmalar onun Sahure’nin kardeşi (Userkaf’ın oğlu) olabileceğini gösterir.
Kraliçe Khentkaus II: Neferirkare’nin eşi Khentkaus II, Mısır tarihinin en güçlü kadınlarından biridir. Kendisi için bir piramit yaptırmış ve “İki Kralın Annesi” (Neferefre ve Nyuserre) unvanını taşımıştır. Kocasının ölümünden sonra taht naipliği yaparak hanedanı ayakta tutmuştur.
Saltanat Yılları
Neferirkare dönemi, merkezi otoritenin yavaş yavaş soylulara kaydığı dönemdir. Kralın insani yönüne dair ünlü bir anekdot, veziri Rawer‘in mezar yazıtlarında geçer:
Asa Kazası: Bir tören sırasında Kral Neferirkare’nin asası yanlışlıkla Vezir Rawer’in ayağına çarpar. O dönemde krala (tanrıya) dokunmak veya onun tarafından vurulmak ölümcül bir tabudur/suçtur.
Kralın Tepkisi: Kral derhal töreni durdurur ve “Ona zarar gelmesin, o benim için herkesten değerlidir” diyerek vezirini affeder ve iyileşmesi için dua eder. Bu olay, firavunun artık “cezalandıran tanrı” değil, “merhametli yönetici” olduğunun kanıtıdır.
İmar Faaliyetleri
Neferirkare, kardeşi Sahure gibi mezar yeri olarak Abusir’i seçmiş, ancak ondan çok daha büyük bir proje başlatmıştır.
Neferirkare Piramidi:
Boyut: Orijinal yüksekliği 72 metreye ulaşacak şekilde planlanmıştır (Abusir’deki en yüksek piramittir).
Değişen Plan: İnşaat önce 6 basamaklı bir piramit olarak başlamış, sonra basamaklar doldurularak 8 basamaklı “Gerçek Piramit” formuna dönüştürülmeye çalışılmıştır.
Yarım Kalan Eser: Kralın erken ölümü nedeniyle piramidin dış kaplaması (granit kısımlar) tamamlanamamış, sadece alt kısımlar bitirilebilmiştir. Piramit bugün basamaklı bir tepe görünümündedir.
Keşif
19. yüzyılın sonunda, Neferirkare’nin piramit tapınağında, kaçak kazıcılar tarafından antik dünyanın en büyük arşivlerinden biri bulundu.
İçerik: Bu papirüsler, tapınağın günlük işleyişini, rahiplerin nöbet çizelgelerini, tapınağa gelen kurbanlık hayvanların envanterini, sunulan ekmek ve bira miktarlarını ve saraydan gelen emirleri içerir.
Önemi: Mısır ekonomisinin, vergi sisteminin ve tapınak bürokrasisinin nasıl işlediğini anlamamızı sağlayan “Rosetta Taşı” kadar değerli belgelerdir.
Dini Yaklaşımı
Neferirkare de ataları gibi bir Güneş Tapınağı inşa ettirmiştir: Setibre (“Ra’nın Kalbinin Yeri”).
Durum: Bu tapınak metinlerde en büyük güneş tapınağı olarak geçer ancak arkeolojik olarak henüz yeri kesin tespit edilememiştir (muhtemelen kumların altındadır). Bu tapınağa yapılan bağışlar, Palermo Taşı’nda detaylıca listelenmiştir.
Ölümü ve Mirası
Neferirkare, piramidi tam bitmeden ölmüştür. Cenaze işlerini ve tapınağın tamamlanmasını (daha ucuz malzemelerle, kerpiçle) oğlu ve halefi Neferefre ile eşi Khentkaus II üstlenmiştir.
Neferirkare’nin mirası, Mısır devletinin kurumsallaşmasıdır. Artık her şey kayıt altındadır. Ancak vezirlerin ve yerel yöneticilerin güçlenmesi, ileride Eski Krallık’ın sonunu getirecek olan “feodalizmin” tohumlarını atmıştır.
Kaynakça
Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt’s Great Monuments. New York: Grove Press, 2001.
(Neferefre’nin Abusir piramidi ve tamamlanmamış yapısı için detaylı inceleme; Beşinci Hanedan mimari küçülmesi ve Ra kültü yorumları.)
Verner, Miroslav. Abusir: The Realm of Osiris. Cairo: American University in Cairo Press, 2002.
(Abusir nekropolü ve Neferefre kompleksi kazıları için en detaylı arkeolojik kaynak; piramit, güneş tapınağı kalıntıları ve kısa saltanat buluntuları.)
Lehner, Mark. The Complete Pyramids. London: Thames & Hudson, 1997.
(Neferefre piramidi ve Abusir kompleksi için kapsamlı kaynak; tamamlanmama nedenleri, mimari teknikler ve Neferirkare-Neferefre geçişi analiz edilir.)
Wilkinson, Toby. The Rise and Fall of Ancient Egypt. New York: Random House, 2010.
(Beşinci Hanedan kronolojisi ve Neferefre’nin kısa hükümdarlığı için genel bakış; Ra kültünün devamı ve geçiş dönemi yorumları.)
Posener-Kriéger, Paule. Les Archives du Temple Funéraire de Néferirkare-Kakaï. Cairo: Institut Français d’Archéologie Orientale, 1976.
(Abusir papirüsleri ve Beşinci Hanedan idari belgeler için birincil kaynak; Neferefre dönemi tapınak yönetimi ve kısa saltanat bağlamı.)
Malek, Jaromir. In the Shadow of the Pyramids: Egypt during the Old Kingdom. Norman: University of Oklahoma Press, 1986.
(Beşinci Hanedan başlangıcı ve Neferefre dönemi mimari/dini yenilikler için kapsamlı inceleme.)
Verner, Miroslav. “The Pyramid of Neferefre at Abusir”. Abusir Reports, Prague: Czech Institute of Egyptology, 1995-2000.
(Neferefre piramidi kazı raporları serisi; mimari detaylar, tamamlanmama nedenleri ve Ra ritüelleri için birincil kaynak.)
Baines, John. “Kingship in Ancient Egypt”. The Oxford History of Ancient Egypt, ed. Ian Shaw, Oxford: Oxford University Press, 2000, s. 95-122.
(Beşinci Hanedan krallık ideolojisi ve Neferefre’nin rolü için kapsamlı bölüm; Ra kültü ve Horus adı sembolizmi.)
Nuzzolo, Massimiliano. The Fifth Dynasty Sun Temples. Prague: Charles University, 2018.
(Beşinci Hanedan güneş tapınakları ve Neferefre dönemi tapınak kalıntıları üzerine en güncel uzman çalışma; mimari ve dini anlam.)
