1. Büyük Giza Piramidi’ni köleler mi inşa etti?
Cevap: Hayır. Popüler kültürün aksine, piramitleri köleler inşa etmemiştir. Sakkara ve Giza’da yapılan arkeolojik kazılarda, piramit işçilerine ait devasa mezarlıklar ve lojmanlar bulunmuştur. Bulgular, çalışanların devlet tarafından organize edilen, düzenli maaş alan, et ve birayla beslenen ve sakatlandıklarında tıbbi tedavi gören profesyonel özgür işçiler olduğunu kanıtlamaktadır. Nil nehrinin taştığı ve tarımın durduğu dönemlerde köylüler de bu inşaatlara iş gücü olarak katılmıştır.
2. Büyük Sfenks’in burnu nasıl koptu?
Cevap: Yaygın bir efsane, Sfenks’in burnunun Napolyon’un askerleri tarafından top ateşiyle uçurulduğunu söyler. Ancak bu bilgi yanlıştır. 14. yüzyılda yaşamış tarihçi Makrizi’nin kayıtlarına göre, Sfenks’in burnu Napolyon’dan yüzyıllar önce, yerel halkın heykele adaklar adadığını gören köktendinci bir din adamı (Sa’im al-Dahr) tarafından ikonoklazm (tasvir kırıcılık) amacıyla kasıtlı olarak tahrip edilmiştir.
3. Firavun Tutankhamun neden bu kadar ünlü? Güçlü bir kral mıydı?
Cevap: Tutankhamun, Antik Mısır tarihinin en zayıf ve en genç firavunlarından biridir; yaklaşık 9 yaşında tahta çıkmış ve 19 yaşında ölmüştür. Onu bu kadar ünlü yapan şey askeri veya siyasi başarıları değil, mezarıdır. 1922 yılında Howard Carter tarafından bulunan mezarı, tarihte yağmalanmadan, tüm hazineleriyle birlikte eksiksiz olarak keşfedilen tek firavun mezarıdır. Yani o, icraatlarıyla değil, geriye bıraktığı bozulmamış altınlarıyla ünlüdür.
4. Kleopatra aslında Mısırlı mıydı?
Cevap: Hayır, Kleopatra etnik olarak Mısırlı değildi. Büyük İskender’in Mısır’ı fethinden sonra tahta geçen Makedon Yunan kökenli Ptolemaios Hanedanı‘na mensuptu. Kleopatra, hanedanının Mısır dilini (hiyeroglif okuma ve konuşma dahil) öğrenen ilk ve tek hükümdarıydı, ancak kültürel ve genetik olarak Yunan kökenliydi.
5. Antik Mısırlılar mumyalama işleminde neden beyni çöpe atıyordu?
Cevap: Mısırlılar, insanın düşünce, zekâ, hafıza ve duygu merkezinin kalp olduğuna inanıyorlardı. Bu yüzden kalp, ahirette Osiris’in huzurunda tartılmak üzere vücudun içinde bırakılıyor ya da özel olarak korunuyordu. Beynin ise sadece kafatasını dolduran ve işlevi olmayan bir organ olduğunu düşündükleri için, mumyalama sırasında burundan sokulan özel metal çengellerle parça parça çıkarılıp atılıyordu.
6. Piramitlerin içinde mumya var mıdır?
Cevap: Teorik olarak piramitler firavunların anıt mezarlarıdır, ancak bugün hiçbir büyük piramidin (Giza, Dashur, Meidum vb.) içinde firavun mumyası bulunmamaktadır. Piramitler, Antik Mısır’ın daha sonraki dönemlerinde ve antik mezar hırsızları tarafından binlerce yıl önce yağmalanmıştır. Firavunlar, piramitlerin güvenli olmadığını anlayınca Yeni Krallık döneminde mumyalarını saklamak için dağların içine gizlenmiş Krallar Vadisi’ni kullanmaya başlamışlardır.
7. Hiyeroglif yazısı bir alfabe midir? Nasıl çözüldü?
Cevap: Hiyeroglif tam olarak bir alfabe değildir; sesleri (fonogram), kelimeleri veya fikirleri (ideogram) temsil eden binlerce karmaşık sembolden oluşan sofistike bir yazı sistemidir. Bu yazı, MS 4. yüzyıldan sonra tamamen unutulmuş, ancak 1799’da bulunan ve aynı metnin üç farklı dilde yazıldığı Rosetta Taşı sayesinde, 1822 yılında Fransız dilbilimci Jean-François Champollion tarafından çözülmüştür.
8. Firavunların Mezarlarında Gerçekten Bir “Lanet” Var mı?
Cevap: “Firavunun Laneti” tamamen 1920’lerin medyasının ve gazetelerin uydurduğu bir sansasyondur. Tutankhamun’un mezarının açılışını finanse eden Lord Carnarvon’un keşiften kısa süre sonra bir sivrisinek ısırığının enfeksiyon kapması nedeniyle ölmesi bu efsaneyi körüklemiştir. Ancak mezara ilk giren arkeolog Howard Carter dahil, ekibin büyük çoğunluğu uzun ve sağlıklı hayatlar yaşamıştır. Mezarlarda bulunan bazı ölümcül mantar sporları (Aspergillus niger) tehlikeli olsa da hurafe anlamında bir lanet yoktur.
9. Antik Mısır medeniyeti neden ve nasıl yıkıldı?
Cevap: Antik Mısır tek bir günde yıkılmadı, yüzyıllar süren iç karışıklıklar, ekonomik zayıflıklar ve kıtlıklar nedeniyle yavaş yavaş çöktü. Önce Asurlular, ardından Persler Mısır’ı işgal etti. En son Ptolemaios Hanedanı’nın kraliçesi VII. Kleopatra’nın MÖ 30 yılında ölmesiyle birlikte Mısır, bağımsızlığını tamamen kaybederek Roma İmparatorluğu’nun bir eyaleti haline geldi ve firavunlar çağı resmen kapandı.
10. Kediler Antik Mısır’da neden kutsaldı?
Cevap: Mısırlılar kedilere tam olarak “tanrı” gözüyle bakmıyorlardı; ancak kedilerin tanrısal enerjileri (özellikle koruyucu tanrıça Bastet‘in enerjisini) yeryüzünde taşıdığına inanıyorlardı. Kediler tahıl ambarlarını farelerden ve ölümcül akreplerden/yılanlardan koruduğu için ekonomik ve hayati açıdan çok değerliydi. Bir kediyi kasıtlı olarak öldürmenin cezası ölümdü ve evdeki bir kedi öldüğünde tüm aile yas göstergesi olarak kaşlarını kazıtırdı.
