Mastabalar, piramitlerin mimari öncüsü sayılır. Antik Mısır’da özellikle Erken Hanedanlık ve Eski Krallık dönemlerinde yaygın olan, dikdörtgen, eğimli duvarlara ve düz bir çatıya sahip mezar yapısıdır. Yer altındaki mezar odasıyla birlikte ölen kişinin eşyalarının konduğu odaları da içerir. [1]

Yukarı Mısır’daki Naqada bölgesinde yer alan Mastaba 3500,  Predinastik Dönem’e (yaklaşık MÖ 3300-3100) tarihlenen önemli mezar yapılarından biridir. Bu yapı, Erken Hanedanlık öncesi dönemde yönetici sınıfa ait elit bir bireyin mezarı olarak inşa edilmiştir. [2] Yapının dikdörtgen planlı ve kerpiçten inşa edilmiş olması, sonrasında gelişecek olan mastaba geleneğinin ilk örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Mastaba 3500’ün en dikkat çekici yönlerinden biri, içerdiği zengin mezar eşyaları ve ölü gömme uygulamalarıdır. Mezarda bulunan bazı eserler, ölen kişinin yüksek bir statüye sahip olduğunu ve ölümden sonraki yaşama hazırlık amacıyla değerli eşyalarla gömüldüğünü göstermektedir. Ayrıca mezarın mimarisi ve planı, daha sonraki Eski Krallık dönemindeki taş mastabalara geçişin öncüsü olarak görülmektedir.[3]

Giza Platosu’nda yer alan Mastaba 3083, Erken Hanedanlık Dönemi’ne tarihlenen mezar yapılarından biridir. Genellikle I. Hanedan sonu ile II. Hanedan başlarına tarihlendirilir. Yapı hem mimari planı hem de içerdiği gömü uygulamaları bakımından Eski Krallık öncesindeki mezar mimarisine dair kritik bilgiler sunar.[4] Mastaba 3083, taş ve tuğla malzemelerin birlikte kullanıldığı hibrit bir yapı olup, içerdiği odalar, sahte kapılar ve sunu alanları ile sonraki anıtsal mezar komplekslerinin öncüsü niteliğindedir. [5][6]

Dipnot-Kaynakça

[1] William Stevenson Smith, The Art and Architecture of Ancient Egypt, Yale University Press, New Haven, 1998, s.92-94.

[2] Zahi Hawass, The Valley of the Kings: The Tombs and the Treasures of the Pharaohs, American University in Cairo Press, Cairo, 2000, s.55-57.

[3] Mark Lehner, The Complete Pyramids: Solving the Ancient Mysteries, Thames and Hudson, New York, 1997, s. 68-71.

[4] Salima Ikram, Death and Burial in Ancient Egypt, University of Chicago Press, London, 2003, s.103-105.

[5] Günter Dreyer, The Early Dynastic Tombs of the Giza Plateau: Mastaba 3083 and its Architectural Significance, Deutsches Archäologisches Institut, Cairo, 1998, s. 112-115.

[6] Zahi Hawass, The Giza Pyramids: History and Secrets, American University in Cairo Press, Cairo, 2009, s. 85-87.