Hüküm Süresi: M.Ö. 2375 civarı (5. Hanedanlık Sonu) – Yaklaşık 30-33 Yıl. Unvanlar: Unas (“Varlığı Kusursuz Olan”), Wadj-Tawy (“İki Diyarı Yeşerten”), İki Diyarın Kralı.
Tarih ve Efsane
Unas, Djedkare Isesi’nin uzun saltanatının ardından tahta çıkan ve 5. Hanedanlık’ı kapatan son firavundur. Onun dönemi, Mısır mezar mimarisinde sessizliğin bozulduğu andır.
Djoser’den Djedkare’ye kadar hiçbir kral, piramidinin içine tek bir kelime bile yazdırmamıştı. Mezar odaları sessiz ve boştu. Unas, bu geleneği kökten yıktı. Mezar odasının duvarlarını boydan boya büyü metinleriyle, dualarla ve ilahilerle donattı. O, “sözün gücüne” (Heka) inanan ilk kraldı.
Kökeni ve Ailesi
Unas’ın saltanatı uzun sürse de, erkek varis konusunda şanssızdı.
Varis Sorunu: Unas’ın bilinen bir oğlu yoktur (veya kendisinden önce ölmüştür). Unas öldüğünde 5. Hanedanlık’ın erkek soyu tükenmiştir.
Prenses Iput I: Unas’ın kızı Prenses Iput, tahtın anahtarı olmuştur. Iput, bir sonraki hanedanın kurucusu olan Teti ile evlenerek 6. Hanedanlık’a geçişi sağlamıştır. Yani Unas’ın kanı, kızı üzerinden devam etmiştir.
İmar Faaliyetleri
Unas, mezar yeri olarak Sakkara’yı, Djoser’in Basamaklı Piramidi’nin hemen güneybatısını seçmiştir.
Unas Piramidi (Nefer-Isut-Unas): “Unas’ın Yerleri Güzeldir” adını taşıyan bu yapı, dışarıdan bakıldığında büyük bir hayal kırıklığıdır.
Dış: Sadece 43 metre yüksekliğindeki piramit, kalitesiz taş dolgu ve kerpiç kullanıldığı için bugün erozyona uğramış küçük bir tepe gibidir.
İç: Ancak dar bir tünelden içeri girildiğinde, Mısır’ın en iyi korunmuş mezar odalarından biriyle karşılaşılır. Duvarlar saf beyaz alabaster ile kaplıdır. Tavan, gece gökyüzünü simgeleyen koyu mavi üzerine altın yıldızlarla süslüdür.
Piramit Metinleri
Unas’ın mezar odasındaki asıl olay, duvarlara “Mısır Mavisi” (Turkuaz) rengiyle kazınmış binlerce sütun hiyerogliftir.
Amaç: Bu metinler, kralın ruhunun bedeninden ayrıldıktan sonra karşılaşacağı engelleri aşması, gökyüzüne (yıldızların arasına) yükselmesi ve tanrılarla birleşmesi için yazılmış büyülerdir (Spells).
Yamyam İlahisi (Cannibal Hymn): Metinlerin en ünlü ve en ürkütücü bölümü “Utterance 273-274″tür. Burada Unas, tanrıların gücünü (Heka) çalmak için onları avlayan, pişiren ve yiyen vahşi bir güç olarak tasvir edilir: “Unas, onların büyüsünü yiyen, ruhlarını yutan boğadır.” Bu, kralın kozmik gücünü gösteren metaforik ve şiddetli bir şiirdir.
Miras: Unas’ın başlattığı bu gelenek, daha sonra halka inerek “Tabut Metinleri”ne ve nihayetinde ünlü “Ölüler Kitabı”na dönüşmüştür.
Kıtlık ve Çöküş İşaretleri
Unas’ın piramit yolunda (Causeway) bulunan kabartmalar, dönemin sosyal durumu hakkında karanlık ipuçları verir.
Açlık Sahnesi: Duvarlarda, kaburgaları sayılan, bir deri bir kemik kalmış, açlıktan ölmek üzere olan insanların tasvirleri bulunmuştur. Mısır sanatında “sefalet” ve “kıtlık” nadiren resmedilir. Bu sahneler, Unas döneminin sonunda ciddi bir kuraklık veya ekonomik kriz yaşandığının kanıtı olabilir. Bu kriz, Eski Krallık’ın çöküşünün (6. Hanedanlık sonu) habercisidir.
Ölümü ve Miras
Unas, yaklaşık 30 yıllık saltanatının ardından Sakkara’daki “yazılı” piramidine gömüldü. Erkek varisi olmadığı için damadı Teti tahta geçti ve barışçıl bir şekilde yeni bir hanedan (6. Hanedanlık) başladı.
Unas, fiziksel olarak küçük bir piramit, ancak manevi olarak devasa bir miras bıraktı. Mısır dini literatürünün babası oldu.
Kaynakça
Allen, James P. The Ancient Egyptian Pyramid Texts. Atlanta: Society of Biblical Literature, 2005 (güncel baskılar).
(Piramit Metinleri’nin en güncel çevirisi ve yorumu; Unas piramidindeki metinler ilk kez onun döneminde tam olarak yazılmış, ölüm sonrası inançlar ve ritüeller için temel kaynak.)
Faulkner, Raymond O. The Ancient Egyptian Pyramid Texts. Oxford: Clarendon Press, 1969 (veya modern yeniden baskılar).
(Klasik İngilizce çeviri ve yorum; Unas metinleri için uzun yıllar standart referans.)
Mercer, Samuel A.B. The Pyramid Texts in Translation and Commentary. New York: Longmans, Green, 1952.
(Piramit Metinleri’nin erken çevirisi; Unas metinleri için klasik referans.)
Lehner, Mark. The Complete Pyramids. London: Thames & Hudson, 1997.
(Unas piramidi ve kompleksi için kapsamlı kaynak; mimari, iç metinler ve Beşinci Hanedan sonu analiz edilir.)
Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt’s Great Monuments. New York: Grove Press, 2001.
(Unas piramidi ve Piramit Metinleri için detaylı inceleme; Beşinci Hanedan sonu mimari ve dini yenilikler.)
Wilkinson, Toby. The Rise and Fall of Ancient Egypt. New York: Random House, 2010.
(Beşinci Hanedan sonu kronolojisi ve Unas’ın hükümdarlığı için genel bakış; Piramit Metinleri’nin dini önemi ve Altıncı Hanedan geçişi.)
Altenmüller, Hartwig. Die Pyramidentexte des Unas. Glückstadt: Verlag J.J. Augustin, 1961-1969 (ve sonraki çalışmalar).
(Unas piramit metinleri üzerine klasik uzman çalışma; metinlerin çevirisi ve yorumu için birincil akademik kaynak.)
Baines, John. “Kingship in Ancient Egypt”. The Oxford History of Ancient Egypt, ed. Ian Shaw, Oxford: Oxford University Press, 2000, s. 95-122.
(Beşinci Hanedan krallık ideolojisi ve Unas’ın rolü için kapsamlı bölüm; Piramit Metinleri ve ölüm sonrası inançlar.)
Allen, James P. “The Pyramid Texts”. Religion in Ancient Egypt: Gods, Myths, and Personal Practice, ed. Byron E. Shafer, Ithaca: Cornell University Press, 1991, s. 96-112.
(Piramit Metinleri’nin dini ve felsefi önemi üzerine uzman makale; Unas’ın yeniliği vurgulanır.)
Sethe, Kurt. Die altägyptischen Pyramidentexte. Leipzig: Hinrichs, 1908-1922 (veya modern yeniden baskılar).
(Piramit Metinleri’nin klasik hiyeroglif transkripsiyonu ve yorumu; Unas metinleri için temel kaynak.)
