Hüküm Süresi: M.Ö. 2420 civarı (5. Hanedanlık Sonu) – Yaklaşık 8-9 Yıl. Unvanlar: Menkauhor (“Ra’nın Ruhları Ebedidir”), Kaiu (Doğum İsmi), İki Diyarın Kralı.
Tarih ve Efsane
Menkauhor, Nyuserre’nin uzun saltanatının ardından tahta çıkan ve 5. Hanedanlık’ın “Güneş Kralları” geleneğini sürdüren 7. firavundur. Onun dönemi, mekânsal bir kırılma noktasıdır.
Nyuserre ve ailesi Abusir platosunu o kadar doldurmuştu ki, Menkauhor orada yeni bir piramit kompleksi inşa edecek yer bulamadı. Bu yüzden radikal bir kararla, hanedanın kurucusu Userkaf’ın ve büyük Djoser’in bulunduğu Kuzey Sakkara bölgesine geri döndü.
Kökeni ve Ailesi
Menkauhor’un soyağacı hakkında elimizdeki bilgiler kısıtlıdır.
Nyuserre’nin Oğlu mu?: Kronolojik sıra ve saltanat devri, onun Nyuserre’nin oğlu veya kardeşi olduğunu düşündürür. Ancak bunu doğrulayan kesin bir yazıt (henüz) bulunmamıştır.
Kraliçe Meresankh IV: Eşinin Kraliçe Meresankh IV olduğu düşünülür. Meresankh’ın mezarı Sakkara’dadır ve Menkauhor’un piramidine yakındır.
İmar Faaliyetleri
Menkauhor’un en büyük mirası, arkeoloji dünyasında “Soğuk Vaka” (Cold Case) olarak bilinen piramididir.
Başsız Piramit (The Headless Pyramid): 1842’de Alman arkeolog Karl Richard Lepsius, Sakkara’da bir piramit kalıntısı buldu ve ona “29 Numara” adını verdi. Ancak yapı kumların altına gömüldü ve yeri kayboldu.
Yeniden Keşif: 2008 yılında Zahi Hawass liderliğindeki ekip, bu kayıp yapıyı tekrar buldu. Üst kısmı tamamen yok olduğu için sadece temeli kalmıştı, bu yüzden “Başsız Piramit” dendi.
Kanıt: Yapının içinde bulunan gri granit bir lahit kapağı ve yapısal özellikler, bunun Menkauhor’un “Netjer-Isut” (İlahi Yerler) adlı kayıp piramidi olduğunu kesinleştirdi.
Dini Yaklaşımı
Menkauhor da ataları gibi bir Güneş Tapınağı inşa ettirmiştir: Akhet-Re (“Ra’nın Ufku”).
Durum: Bu tapınağın adı, dönemin soylularının (örneğin Ty ve Ptahhotep) mezarlarında geçer ve rahiplerinin isimleri bilinir. Ancak tapınağın kendisi henüz bulunamamıştır. Muhtemelen Abusir veya Sakkara kumlarının altında keşfedilmeyi beklemektedir.
Sanat
Menkauhor’dan günümüze kalan en güzel sanat eseri, Kahire Müzesi’nde sergilenen küçük alabaster heykelidir.
Önemi: Heykelde kral, Heb-Sed (30. yıl jübilesi veya yenilenme festivali) cübbesini giymiş olarak tahtında oturur. Bu, kralın kısa süren saltanatına rağmen, ritüel olarak kendini “yenilediğini” ve gücünü tazelediğini simgeler.
Ölümü ve Miras
Menkauhor, yaklaşık 8 yıllık saltanatının ardından Sakkara’daki “Başsız Piramidi”ne gömüldü.
Onun ölümüyle 5. Hanedanlık’ın son ve en uzun dönemine girildi. Sırada, “Güneş Tapınağı” yapmayı reddeden, Osiris kültünü yükselten ve bürokraside devrim yapan reformist kral DJEDKARE ISESI var.
Kaynakça
Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt’s Great Monuments. New York: Grove Press, 2001.
(Menkauhor’un piramidi ve güneş tapınağı için detaylı inceleme; Beşinci Hanedan mimari küçülmesi, Ra kültü devamı ve Nyuserre-Menkauhor geçişi yorumları.)
Verner, Miroslav. Abusir: The Realm of Osiris. Cairo: American University in Cairo Press, 2002.
(Abusir nekropolü ve Menkauhor kompleksi kazıları için en detaylı arkeolojik kaynak; piramit, güneş tapınağı mimarisi ve kısa saltanat buluntuları.)
Lehner, Mark. The Complete Pyramids. London: Thames & Hudson, 1997.
(Menkauhor piramidi ve Abusir kompleksi için kapsamlı kaynak; Beşinci Hanedan piramit küçülmesi ve güneş tapınağı mimarisi analiz edilir.)
Wilkinson, Toby. The Rise and Fall of Ancient Egypt. New York: Random House, 2010.
(Beşinci Hanedan kronolojisi ve Menkauhor’un hükümdarlığı için genel bakış; Ra kültünün devamı ve Nyuserre-Menkauhor geçişi.)
Verner, Miroslav. “The Pyramid Complex of Menkauhor at Abusir”. Abusir Reports, Prague: Czech Institute of Egyptology, 1995-2000.
(Menkauhor piramidi ve güneş tapınağı kazı raporları serisi; mimari detaylar, Ra ritüelleri ve kısa saltanat için birincil kaynak.)
Malek, Jaromir. In the Shadow of the Pyramids: Egypt during the Old Kingdom. Norman: University of Oklahoma Press, 1986.
(Beşinci Hanedan başlangıcı ve Menkauhor dönemi mimari/dini yenilikler için kapsamlı inceleme.)
Baines, John. “Kingship in Ancient Egypt”. The Oxford History of Ancient Egypt, ed. Ian Shaw, Oxford: Oxford University Press, 2000, s. 95-122.
(Beşinci Hanedan krallık ideolojisi ve Menkauhor’un rolü için kapsamlı bölüm; Ra kültü ve Horus adı sembolizmi.)
Nuzzolo, Massimiliano. The Fifth Dynasty Sun Temples. Prague: Charles University, 2018.
(Beşinci Hanedan güneş tapınakları ve Menkauhor tapınağı üzerine en güncel uzman çalışma; mimari ve dini anlam.)
Posener-Kriéger, Paule. Les Archives du Temple Funéraire de Néferirkare-Kakaï. Cairo: Institut Français d’Archéologie Orientale, 1976.
(Abusir papirüsleri ve Beşinci Hanedan idari belgeler için birincil kaynak; Menkauhor dönemi tapınak yönetimi ve kısa saltanat bağlamı.)
