Hüküm Süresi: M.Ö. 2650 civarı (3. Hanedanlık) – Süresi belirsiz (Tahminen 6-18 Yıl) Unvanlar: Horus Sanakht (“Muzaffer Koruyucu”), Nebka (Kartuş/Kral Listelerindeki olası ismi), Mesochris (Manetho’ya göre).
Tarih ve Efsane
Eski Krallık’ın şafağında, Piramitlerin babası Djoser’in ihtişamlı gölgesinde kalmış, ancak hem tarihsel konumu hem de fiziksel özellikleri ile Mısırbilim dünyasını ikiye bölmüş bir figür durur: Sanakht. 3. Hanedanlık’ın bu gizemli firavunu, arkeolojik kayıtlarda “Horus Sanakht” olarak geçerken, daha sonraki Ramesside dönemi kral listelerinde muhtemelen “Nebka” ismiyle anılmıştır. Sanakht’ın önemi, inşa ettiği yapılardan ziyade, kemikleri üzerinde yapılan modern tıbbi analizlerden gelir. O, dünya tarihinde teşhis edilmiş en eski “Gigantizm” (Devlik) vakasıdır.
Kronolojik Kriz
Sanakht’ın hanedan içindeki yeri, Mısır tarihinin en hararetli tartışma konularından biridir. Elimizdeki veriler iki zıt senaryoyu işaret eder:
Klasik Görüş Antik tarihçi Manetho ve Turin Kral Listesi, 3. Hanedanlık’ın kurucusu olarak “Nebka”yı gösterir. Eğer Sanakht = Nebka ise, Djoser’den önce hüküm sürmüş olmalıdır. Abydos’ta yapılan son keşifler bu klasik görüşü çürütür niteliktedir. 2. Hanedanlık’ın son kralı Khasekhemwy’nin mezarını mühürleyen ve cenazesini kaldıran kişinin Djoser olduğu kanıtlanmıştır. Mısır geleneğinde “selefini gömen, tahtın varisidir.” Bu nedenle modern Mısırbilimciler (Toby Wilkinson, Kenneth Kitchen gibi), Sanakht’ın Djoser’den sonra (belki de halefi Sekhemkhet‘ten bile sonra) hüküm sürdüğünü kabul ederler. Bu teoriye göre Sanakht, Djoser’in kardeşi veya hanedanın yan kollarından gelen bir prens olabilir ve Djoser’in güçlü mirasını devam ettirmiştir.
İsim Sorunsalı
Sanakht, kralın “Horus İsmi”dir. Ancak listelerdeki “Nebka” ismiyle bağlantısı tartışmalıdır. John Garstang tarafından keşfedilen bir kil mühür fragmanında, “Sanakht” serekh’inin yanında, hasar görmüş bir kartuşun içinde “Ka” hece işareti görülür. Wilkinson ve Stadelmann gibi uzmanlar, bu boşluğun “Neb” işaretiyle tamamlanması gerektiğini, dolayısıyla Sanakht’ın diğer isminin Nebka olduğunu savunurlar. Nabil Swelim ve Wolfgang Helck gibi bazı uzmanlar ise bu eşleşmeye karşı çıkarak, Sanakht’ın Manetho’nun listesindeki “Mesochris” olabileceğini öne sürerler.
Saltanat Faaliyetleri
Sanakht’ın saltanatına dair yazılı belgeler azdır, ancak askeri ve ticari vizyonunun Djoser ile paralel olduğu görülür. Sina Seferleri (Wadi Maghara) Sanakht’ın varlığına dair en somut kanıtlar, Sina Yarımadası’ndaki Wadi Maghara bölgesindedir. Burada bulunan kaya kabartmalarında, kralın klasik “düşmanı tepeleme” (smiting) sahnesi yer alır. Kralın, tanrı Wepwawet veya Thoth’un sancağı önünde durduğu bu sahneler, Mısır’ın turkuaz ve bakır madenleri üzerindeki kontrolünün 3. Hanedanlık boyunca kesintisiz devam ettiğini bir göstergesidir.
Mezar
Sanakht’ın nereye gömüldüğü kesin değildir, ancak en güçlü ihtimal Yukarı Mısır’daki Beit Khallaf bölgesinde bulunan K2 Mastabası’dır. Bu devasa kerpiç mastabada Sanakht’ın ismini taşıyan mühürler bulunmuştur. Ancak mastabanın mimari yapısı ve konumu, bir firavundan ziyade çok zengin bir prens veya yüksek bir memura ait olabileceği şüphesini doğurur. Bazı arkeologlar, Sanakht’ın asıl mezarının Sakkara’da, Djoser Piramidi’nin batısında yer alan “Bitmemiş Yapı” olduğunu iddia ederler. 1901’de Charles S. Myers tarafından incelenen iskelet, o dönem için şok edici bir uzunluktadır. Antik Mısırlıların ortalama boyu 1.67 metre iken, bu iskeletin sahibi 1.87 metre (6 ft 1.5 inç) boyundadır. Kafatası ise olağandışı derecede büyük ve geniştir. Uzun yıllar boyunca bu durumun “Akromegali” (Büyüme hormonu bozukluğu) olup olmadığı tartışılmıştır.
2017 yılında, Zürih Üniversitesi Evrimsel Tıp Enstitüsü’nden Francesco M. Galassi ve Michael E. Habicht liderliğindeki uluslararası bir ekip, kemikleri yeniden analiz etmiş ve kafatası ve kemiklerdeki büyüme plaklarının yapısı incelendiğinde, bu kişinin dünyanın bilinen en eski “Gigantism” (Devlik) vakası olduğu sonucuna varılmıştır.
