Bes ve Beset, doğum ve yeniden doğuşla yakından ilişkili, koruyucu cüce tanrılardı. Mısır sanatında Aha, Hity (Haty) veya Bes adlarıyla bilinen bir dizi cüce tanrı vardır. Genellikle yılanları boğarken, bıçak sallarken veya müzik aletleri çalarken gruplar halinde görünürlerdi. Adı “Savaşçı” anlamına gelen Aha, iblisler, kaos yılanları ve yabancı büyücüler gibi kötülük güçlerine saldırır ve onları yenerdi. Hity ise, davul veya tef çalarak, dans ederek ve tepinerek kötülüğü kovan bir tür ilahi şeytan kovucuydu. Bes ve Mısırbilimcilerin Beset adını verdiği dişil karşılığı da benzer işlevleri yerine getirirdi.
MÖ ikinci binyılın sonuna doğru, Bes ve Beset bazen tanrı kardeşler olan Shu ve Tefnut ile özdeşleştirildi. Paradoksal bir şekilde, Bes, bedeni yeraltı dünyasından göklere ulaşan devasa bir cüce haline geldi. Ayrıca yaratıcı güneş tanrısının özel bir embriyonik formu olarak da görülebilirdi. Bes’in, bebek Bes figürlerini, maymunları veya yavru kedileri emzirirken ya da kucaklarken gösterilmesi bu rolüyle ilgili olabilir. MÖ birinci binyılda, Horus-Bes adı verilen birleşik tanrı, büyülerde ilahi bir şifacı ve koruyucu olarak yer alırdı.
Mısırlı “koca karılar” muhtemelen Bes’in tuhaflıkları hakkında hikayeler anlatırdı, ancak bunlar yazılı kayıtlarda günümüze ulaşamamıştır. Cüce tanrıçalarla ilgili kanıtlar çoğunlukla resimseldir. Büyülü nesnelerde, yatak odası mobilyalarında ve makyaj malzemesi kaplarında veya uygulamalarında görünürlerdi. Bes tılsımları ve heykelcikleri 2.000 yılı aşkın bir süre boyunca popüler olmuştur. Bazı kadınlar, cinsel yaşamlarını veya doğurganlıklarını artırmak için vücutlarına Bes dövmeleri bile yaptırmıştır. Bes’in maskeye benzeyen yüzü, geniş gözleri, basık bir burnu ve dışarıya sarkmış bir dili vardır. Yüzünü, bazen bir aslanın yelesini andıran saçlar çevreler. Başlangıçta Bes, aslan veya leopar derisinin tamamını giyen bir cüce olabilir. MÖ ikinci binyılın sonlarına doğru ise genellikle yarı insan, yarı hayvan bir yaratık haline gelmiştir; tüylü bir vücuda, uzun bir kuyruğa ve “yaşlı bir maymun” kadar çirkin bir yüze sahiptir. Bazı Bes ve Beset figürlerinin benekli kürkü, Anti veya Seth‘in yüzülmüş derisinin düzenin şampiyonları için koruyucu bir giysi haline geldiği mitiyle ilişkili olabilir. Bes’in çirkinliği ve sık sık gösterdiği abartılı cinsel organları, onu kötüden koruyucu (apotropaik) bir tanrı olarak daha etkili kılmıştır.
Beset de, Bes ile aynı aslan maskesi özelliklerine sahipti. Bazen bir cüce, bazen de normal oranlarda bir vücuda sahip olarak gösterilirdi. Beset, çıplak tasvir edilmesi bakımından sıra dışıdır. Mısır mitolojisinde tanrıçalar iki nedenden biriyle soyunur gibi görünmektedir: cinsel güçleriyle düşman bir gücü yenmek ya da doğum yapmak için. Beset’in bazı figürinleri onu hamile olarak gösterir. Bir “ilahi anne” olarak Beset, İsis veya Hathor‘un bir formu olabilirdi.
Üçüncü Ara Dönem’e ait karmaşık Bes ve Beset figürinleri, Uzak Tanrıça Hathor-Tefnut mitine görsel göndermeler içerir. O, maymun veya babun formunu alan Shu ve Thoth tarafından geri dönmeye ikna edilene kadar Nübye veya Libya çöllerinde bir kedi olarak dolaşmıştır. Greko-Romen Dönemi’ndeki tapınaklarda Bes ve Hity gibi cüce tanrılar, geri dönen tanrıçayı yatıştırmak için maymunlar gibi hoplayıp zıplarken ve müzik yaparken gösterilmiştir.
Yeni Krallık döneminde Bes, genellikle Beset’ten ziyade korkunç su aygırı tanrıçası Taweret ile eşleştirilirdi. Bu iki tanrı, kralların ve sıradan insanların doğumlarını kutlayan sahnelerde birlikte görünürlerdi. Bes ve Taweret, MÖ birinci binyılın tapınaklarında bulunan Doğum Evleri’nde tapınılan ilahi bebeklerin de koruyucularıydı. Tapınak ve büyü metinleri, bir çocuğun doğabilmesi için rahmi açma görevini Bes veya Bes-Shu’ya verir.
Doğum sembolizmi, ölülerin yeni bir hayata geçişine yardımcı olmak için mezarlarda da kullanılmıştır. Bazı kraliyet mezarları ve lahitleri, Bes’i, yeniden doğmayı umduğu aslan şeklindeki yatağı koruyan su aygırı yüzlü iblislerle birlikte gösterir. Yakın zamanda keşfedilen Altın Mumyalar Vadisi’ndeki bir mezar odasında, boyalı bir Bes heykeli dikkat çekmektedir.
