Sfenks (Sphinx)

Sfenks, Antik Mısır’ın en tanınmış mitolojik yaratıklarından biri olup, genellikle bir aslan veya dişi aslan gövdesi ile bir hükümdarın yüzü gibi farklı bir canlının başını birleştirir. Bu heybetli yapılar, hükümdarın Mısır’ı düşmanlardan ve kaostan koruma gücünü ve ilahi görevini somutlaştırırdı. En yaygın formu, hüküm süren kral veya kraliçenin yüzüne sahip insan başlı aslan gövdesidir. Ancak, tapınakları ve mezarları koruyan korkutucu, canlandırılmış muhafızlar olarak kullanılan koç, şahin ve hatta Seth canavarı başlı sfenks çeşitleri de mevcuttu. ¹Ayakta duran sfenksler, ilahi düzenin düşmanlarını ezerken tasvir edilirdi. Kanatlı dişi sfenkslerin ise Yunan mitolojisindeki sfenksin gelişimini etkilemiş olabileceği düşünülmektedir. Önemli sfenks türlerinden biri olan Aker, iki ufkun, yani Mısır yeraltı dünyası Duat’ın giriş ve çıkışının koruyucusuydu. MÖ birinci binyılda popülerleşen ve kanatlı, yılan kuyruklu bir sfenks olarak gösterilen Tutu tanrısı ise, düşmanları güvenli bir mesafede tutmak için çağrılırdı.

Tüm Mısır sfenkslerinin en ünlüsü ve en büyüğü, MÖ yirmi altıncı yüzyılda Memfis’teki kraliyet mezarlıklarını korumak amacıyla oyulmuş olan Gize’deki Büyük Sfenks’tir. Tarih boyunca kendi mitolojisini yaratan bu anıt, Yeni Krallık döneminden itibaren Kenanlı bir çöl tanrısı olan Hauron ile özdeşleştirilmiş ve bir güneş tanrısı olarak tapınılmıştır. Sfenks, Khufu ve Khephren’in piramitlerinin arasında doğan güneşi temsil ederek, Ufukların Horusu (Horemakhet) olarak görülmüştür. Dördüncü Thutmose dönemine ait bir stel, kumla kaplanmış olan Sfenks’in, prense rüyasında kendisini kumdan kurtarması karşılığında krallık vadettiğini anlatır. Bu rüya, Sfenks’i kaosa (çöl kumları) karşı savaşan ve yeniden doğuş için yardıma ihtiyacı olan yaratıcı güneş tanrısı motifine bağlar. Orta Çağ Arap sakinleri arasında “Dehşetin Babası” olarak bilinen Sfenks, gizli hazineleri koruduğuna ve hak edenlere gösterdiğine inanılan, gücü yüzyıllar boyunca efsaneleşmiş bir varlık olarak kalmıştır. Günümüzde bile Büyük Sfenks, Atlantis’in gizli bilgeliğinin koruyucusu gibi modern efsanelerin ve spekülasyonların merkezinde yer almaktadır.^{2 3}

Dipnot-Kaynakça

1. Wilkinson, Richard. The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt. New York, Thames & Hudson Inc., 2003. pp. ↩︎
2. P. Jordan., Riddles of the Sphinx. Stroud, England: 1998 ↩︎
3. G. Posener (ed.). “Sphinx.” In A Dictionary of Egyptian Civilization. Translated by A. MacFarlane. Paris: 1962, 267–268. ↩︎
4. https://en.wikipedia.org/wiki/Sphinx#/media/File:Great_Sphinx_of_Giza_-_20080716a.jpg ↩︎
5. https://en.wikipedia.org/wiki/Sphinx#/media/File:Louvre-antiquites-egyptiennes-p1020361-gradient.jpg ↩︎