Hüküm Süresi: M.Ö. 2530 civarı (4. Hanedanlık) – Yaklaşık 18-22 Yıl. Unvanlar: Menkaure (“Ra’nın Ruhları Ebedidir”), Kakhet (“Kutsal Taç”), İki Diyarın Kralı.
Tarih ve Efsane
Menkaure, babası Khafre’den (Kefren) sonra tahta geçen ve Giza Platosu’ndaki üçüncü ve en küçük piramidi inşa ettiren firavundur. Yunanca Mikerinos (Mycerinus) olarak bilinir.
Onun piramidinin atalarınkine (Khufu ve Khafre) göre çok daha küçük olması (hacimce Khufu’nun 1/10’u), tarihçiler tarafından uzun süre “ekonomik çöküş” veya “güç kaybı” olarak yorumlanmıştır. Ancak modern Mısırbilim, bunun bilinçli bir teolojik ve estetik tercih olduğunu savunur. Menkaure, devasa kireçtaşı bloklar yerine, işlenmesi çok daha zor ve değerli olan Asvan Graniti‘ni kullanarak “kaliteye” odaklanmıştır.
Kökeni ve Ailesi
Menkaure, Khafre’nin oğludur. Annesi muhtemelen Kraliçe Khamerernebty I‘dir.
Eşleri: Baş eşi (ve kız kardeşi) Khamerernebty II‘dir. Boston Güzel Sanatlar Müzesi’ndeki ünlü “Menkaure ve Kraliçesi” heykeli (Dyad), firavun ile eşinin samimiyetini ve kraliçenin gücünü gösteren en zarif eserlerden biridir.
Karakteri: Tarihçi Herodot, Menkaure’yi ataları Khufu ve Khafre’nin aksine; tapınakları açan, halka adalet dağıtan, merhametli ve dindar bir kral olarak anlatır. Efsaneye göre, “kısa ömürlü olacağı” kehanetine karşı, geceyi gündüze katarak (sürekli kandil yakarak) yaşam süresini ikiye katlamaya çalışmıştır.
İmar Faaliyetleri
Menkaure’nin Giza’daki piramidi, diğer ikisinin yanında “küçük kardeş” gibi dursa da, detaylarında eşsizdir.
Piramit (G3):
Yükseklik: Orijinal yüksekliği 65.5 metredir.
Malzeme Devrimi: Piramidin alt kısmındaki ilk 16 sıra, Tura kireçtaşı yerine, yüzlerce kilometre güneyden (Asvan) getirilen sert kırmızı granit ile kaplanmıştır. Bu, o dönem için inanılmaz bir lojistik ve işçilik maliyetidir. Menkaure, piramidinin tamamını granitle kaplamayı hedeflemiş, ancak ömrü yetmeyince üst kısımlar kireçtaşıyla tamamlanmıştır.
Yıkım Girişimi (Yara İzi): 12. yüzyılda Eyyubi Sultanı Selahaddin Eyyubi’nin oğlu El-Aziz Osman, piramitleri yıkmaya karar vermiş ve işe en küçüğünden (Menkaure) başlamıştır. Ancak 8 ay süren çaba sonucunda, kuzey yüzünde sadece dikey bir yarık (büyük bir çentik) açabilmişlerdir. Bu “yara izi”, piramitlerin ne kadar sağlam olduğunun kanıtı olarak bugün hala görülmektedir.
Sanatın Zirvesi
Menkaure döneminin en büyük mirası, Vadi Tapınağı’nda bulunan grivak taşından yapılmış heykel gruplarıdır (Triadlar).
Kompozisyon: Her bir heykel grubunda; Kral Menkaure merkezde, bir yanında tanrıça Hathor, diğer yanında ise Mısır’ın bir bölgesini (Nom) temsil eden bir tanrıça bulunur.
Anlamı: Bu heykeller, kralın hem tanrılarla hem de Mısır’ın coğrafi bölgeleriyle olan bağını ve onlar üzerindeki hakimiyetini simgeler. Sanat tarihçileri için bu eserler, Eski Krallık heykelciliğinin anatomik ve estetik zirvesidir.
Ölümü
Menkaure, piramidi ve tapınak kompleksi tam olarak bitirilemeden ölmüştür. Kompleksi, halefi Shepseskaf kerpiçle aceleyle tamamlatmıştır. Ancak Menkaure’nin ölümünden binlerce yıl sonra yaşanan bir olay, Mısır arkeolojisinin en büyük kayıplarından biridir.
Albay Vyse ve Beatrice Gemisi: 1837’de İngiliz Albay Howard Vyse, piramidin mezar odasına girdiğinde muhteşem işlemeli, bazalttan yapılmış bir lahit buldu. Bu eşsiz lahdi İngiltere’ye (British Museum) götürmek üzere “Beatrice” adlı gemiye yükledi.
Batış: Gemi, 1838’de İspanya açıklarında fırtınaya yakalanarak battı. Menkaure’nin lahdi, bugün hala Akdeniz’in derinliklerinde yatmaktadır. (Kurtulan tek parça, ahşap tabut kapağıdır ve o da muhtemelen daha geç bir döneme, Saite restorasyonuna aittir).
Miras
Menkaure ile birlikte “Dev Piramitler Çağı” kapanmıştır.
Ekonomik Sınır: Mısır ekonomisi artık her kral için Giza boyutunda bir dağ inşa etmeyi kaldıramaz hale gelmiştir.
Dini Odak: Odak noktası, piramidin kendisinden (kütle), piramit etrafındaki tapınaklara ve ritüellere (kült) kaymıştır.
Menkaure, gücünü taşın büyüklüğüyle değil, sanatın zarafetiyle göstermeyi seçen son Giza kralıdır.
Kaynakça
Lehner, Mark. The Complete Pyramids. London: Thames & Hudson, 1997.
(Menkaure Piramidi’nin mimarisi, granit kaplama, iç yapısı ve Giza nekropolündeki yeri için en kapsamlı kaynak; Khafre-Menkaure geçişi ve inşaat teknikleri detaylı analiz edilir.)
Lehner, Mark & Hawass, Zahi. Giza and the Pyramids: The Definitive History. Chicago: University of Chicago Press, 2017.
(Giza platosu, Menkaure Piramidi kompleksi ve vadisi tapınağı üzerine en güncel ve kapsamlı çalışma; son kazılar, işçi köyleri ve Menkaure dönemi verileri.)
Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt’s Great Monuments. New York: Grove Press, 2001.
(Menkaure dönemi piramit ve kompleksi için detaylı inceleme; mimari küçülme, granit kullanımı ve Dördüncü Hanedan sonu yorumları.)
Wilkinson, Toby. The Rise and Fall of Ancient Egypt. New York: Random House, 2010.
(Dördüncü Hanedan kronolojisi ve Menkaure’nin hükümdarlığı için genel bakış; Giza nekropolü ve ekonomik yavaşlama yorumları.)
Dodson, Aidan & Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. London: Thames & Hudson, 2004.
(Menkaure’nin aile ilişkileri, Khafre halefliği tartışması ve Dördüncü Hanedan kronolojisi için en iyi referanslardan biri.)
Edwards, I.E.S. The Pyramids of Egypt. London: Penguin Books, 1993 (güncel baskılar).
(Menkaure Piramidi’nin klasik açıklaması; iç odalar, granit kaplama ve astronomik hizalanma için temel referans.)
Reisner, George A. Mycerinus: The Temples of the Third Pyramid at Giza. Cambridge: Harvard University Press, 1931.
(Menkaure vadisi tapınağı ve kompleksi kazı raporları; klasik birincil arkeolojik kaynak, hâlâ referans değeri taşır.)
Baines, John. “Kingship in Ancient Egypt”. The Oxford History of Ancient Egypt, ed. Ian Shaw, Oxford: Oxford University Press, 2000, s. 95-122.
(Dördüncü Hanedan krallık ideolojisi ve Menkaure’nin ilahi rolü için kapsamlı bölüm.)
Hawass, Zahi. “The Pyramids of Giza: New Discoveries”. Journal of Egyptian Archaeology, çeşitli makaleler (1990-2020 arası).
(Menkaure Piramidi ve Giza nekropolündeki yeni kazılar ve yorumlar için uzman kaynak.)
