Hüküm Süresi: M.Ö. 2566 civarı (4. Hanedanlık) – Yaklaşık 8-11 Yıl (Bazılarına göre 20+ yıl). Unvanlar: Djedefre (“Ra gibi Ebedi Olan” veya “Ra onun asaletidir”), Sa-Ra (“Ra’nın Oğlu” – Tarihte bu unvanı kullanan ilk firavun).
Tarih ve Efsane
Djedefre, babası Khufu’nun (Keops) ölümünden sonra tahta çıkan ve 4. Hanedanlık’ın üçüncü kralı olan firavundur. Yıllarca tarihçiler, Djedefre’nin tahtı gasp ettiğini, veliaht prens olan abisi Kawab’ı öldürdüğünü ve bu yüzden babasının yanına (Giza’ya) gömülmesine izin verilmediğini iddia ettiler. Ancak son yıllardaki kazılar bu “kötü adam” imajını yerle bir etmiştir. Djedefre’nin, aslında düzeni sağlayan meşru bir varis olduğu, babasının cenazesini bizzat yönettiği ve Giza’yı terk etme nedeninin “kavga” değil, “dini bir tercih” olduğu anlaşılmıştır.
Kökeni ve Ailesi
Djedefre’nin tahta çıkışı, bir aile trajedisi ve politik evliliklerle örülüdür.
Prens Kawab: Khufu’nun asıl veliahtı, en büyük oğlu Kawab’dı. Ancak Kawab, babasından önce (muhtemelen doğal sebeplerle) öldü.
Hetepheres II ile Evlilik: Djedefre, taht iddiasını güçlendirmek için, ölen abisi Kawab’ın dul eşi (ve aynı zamanda kendi kız kardeşi) olan Hetepheres II ile evlendi. Bu, o dönem için tahtın aile içinde kalmasını sağlayan standart bir prosedürdü; bir “gasp” veya “zorla alma” değildi.
Khafre (Kefren) ile İlişkisi: Djedefre’den sonra tahta geçecek olan kardeşi Khafre ile arasında bir düşmanlık olduğuna dair kanıt yoktur. Aksine, Djedefre’nin saltanatı, ailenin bir arada tutulduğu bir geçiş dönemidir.
Dini Devrim
Djedefre, Mısır krallık ideolojisinde devrim yapan kişidir.
Sa-Ra Unvanı: O güne kadar firavunlar “Horus”un yeryüzündeki tezahürü olarak görülürdü. Djedefre, ilk kez isminin önüne “Sa-Ra” (Ra’nın Oğlu) unvanını ekledi.
Anlamı: Bu, firavunun sadece bir tanrı değil, Güneş Tanrısı Ra’nın bizzat oğlu olduğunu ilan etmesiydi. Bu hamleyle Heliopolis rahiplerinin gücünü ve Güneş Kültü’nü devletin merkezine, mutlak zirveye yerleştirdi.
İmar Faaliyetleri
Djedefre, babası ve dedesi gibi devasa bir inşaatçıydı, ancak eseri talihsiz bir kader kurbanı oldu.
1. Ebu Roaş Piramidi (Yıldızlı Gökyüzü Piramidi)
Djedefre, mezar yeri olarak Giza platosunu değil, Giza’nın 8 km kuzeyindeki Ebu Roaş (Abu Rawash) tepesini seçti.
Neden Burası?: Burası piramit bölgesinin en yüksek noktasıydı. Piramidi babasınkinden daha küçük (taban kenarı 106 m) olsa da, tepeye inşa edildiği için zirvesi deniz seviyesinden Khufu’nun piramidiyle aynı yükseklikte görünecekti. Bu, “Güneş’e en yakın olma” arzusuydu.
Durum: Yüzyıllarca bu piramidin “bitirilemediği” sanıldı. Ancak kazılar, piramidin tamamlandığını, en kaliteli granitlerle kaplandığını ve tepesinde parlayan bir “pyramidion” (tepe taşı) olduğunu gösterdi.
Yok Oluş: Piramit, Roma döneminden başlayarak 19. yüzyıla kadar bir “taş ocağı” olarak kullanıldı ve söküldü. Bugün geriye sadece oyulmuş temelleri kalmıştır.
2. Büyük Sfenks’in Mimarı mı?
Bazı modern Mısırbilimciler (özellikle Vassil Dobrev), Giza’daki Büyük Sfenks‘in Kefren tarafından değil, Djedefre tarafından babası Khufu’nun anısına yaptırıldığını öne sürer.
Kanıt: Sfenks’in yüz hatlarının Khufu’ya benzemesi ve Djedefre’nin babasına olan saygısı (onun için Güneş Gemileri’ni gömmesi) bu teoriyi destekler. Eğer bu doğruysa, Djedefre Giza’nın en ikonik sembolünün yaratıcısıdır.
Miras
Djedefre’nin sanatı, Mısır heykelciliğinin zirvelerinden biridir. Louvre Müzesi’ndeki ünlü kuvarsit kafası, sanatın ne kadar inceldiğini gösterir.
Damnatio Memoriae (Hafızanın Silinmesi) mi?: Kazılarda Djedefre’nin heykellerinin kasıtlı olarak parçalandığı görülmüştür. Eskiden bunun, kardeşi Kefren tarafından intikam için yapıldığı sanılırdı. Ancak artık bu tahribatın Roma ve Hıristiyanlık dönemlerinde, “put” olarak görüldükleri için yapıldığı anlaşılmıştır.
Ölümü
Djedefre, 8 ila 11 yıl gibi (piramidin büyüklüğüne bakılırsa belki 20 yıl) bir süre hüküm sürdükten sonra öldü. Ebu Roaş’a gömüldü.
Onun ölümüyle taht, Khufu’nun diğer oğlu, Giza’nın ikinci dev piramidini yapacak olan KHAFRE (KEFREN)‘e geçti. Djedefre, kısa ama etkili saltanatıyla Ra kültünü kalıcı hale getirdi ve “Güneş Kralları” çağını başlattı.
Kaynakça
Lehner, Mark. The Complete Pyramids. London: Thames & Hudson, 1997.
(Djedefre’nin Abu Rawash piramidi için en kapsamlı kaynak; mimari detaylar, tamamlanmama nedenleri ve Khufu-Djedefre geçişi analiz edilir.)
Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt’s Great Monuments. New York: Grove Press, 2001.
(Djedefre dönemi piramidi ve Ra kültünün yükselişi için detaylı inceleme; teknik çizimler ve yorumlar.)
Wilkinson, Toby. The Rise and Fall of Ancient Egypt. New York: Random House, 2010.
(Dördüncü Hanedan kronolojisi ve Djedefre’nin kısa hükümdarlığı için genel bakış; Ra unvanı ve geçiş dönemi yorumları.)
Dodson, Aidan & Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. London: Thames & Hudson, 2004.
(Djedefre’nin aile ilişkileri, Khufu halefliği tartışması ve Dördüncü Hanedan kronolojisi için en iyi referanslardan biri.)
Valloggia, Michel. Abou Rawash I: Le complexe funéraire royal de Redjedef. Cairo: Institut Français d’Archéologie Orientale, 2001-2011 (kazı raporları serisi).
(Abu Rawash piramidi ve Djedefre dönemi kazı raporları; birincil arkeolojik kaynak, mimari ve buluntular detaylı.)
Seidlmayer, Stephan J. “The Fourth Dynasty”. The Oxford History of Ancient Egypt, ed. Ian Shaw, Oxford: Oxford University Press, 2000, s. 168-195.
(Dördüncü Hanedan genel tarihi ve Djedefre dönemi için kapsamlı bölüm; Ra kültü ve mimari yenilikler vurgulanır.)
Malek, Jaromir. In the Shadow of the Pyramids: Egypt during the Old Kingdom. Norman: University of Oklahoma Press, 1986.
(Djedefre dönemi mimari ve Ra kültü yükselişi için kapsamlı inceleme.)
Lehner, Mark. “The Development of the Giza Necropolis: The Khufu Project”. Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts Kairo, Cilt 41, 1985, s. 109-143.
(Giza platosu ve Djedefre dönemi bağlamı için detaylı rapor; Abu Rawash ile karşılaştırma.)
Hawass, Zahi & Lehner, Mark. “The Sphinx: Who Built It and Why?”. Archaeology, Cilt 47, No. 5, 1994, s. 30-37.
(Djedefre dönemi Giza bağlantıları ve Ra kültü için ek referans; tartışmalı yorumlar.)
