Hüküm Süresi: M.Ö. 2800 civarı (2. Hanedanlık) – Yaklaşık 43-47 Yıl Unvanlar: Ninetjer (“Tanrı’ya Ait Olan” veya “Tanrısal Olan”), Banetjer (Kral Listelerindeki ismi), İki Diyarın Kralı.
Tarih ve Efsane
Hanedanlık genellikle “karanlık” bir dönem olarak anılsa da, üçüncü kral Ninetjer bu karanlığın içindeki en parlak ışıktır. Selefi Raneb’den (Nebra) devraldığı tahtı, neredeyse yarım asır boyunca yönetmiş ve Mısır’ı ekonomik bir güç merkezine dönüştürmüştür.
Ninetjer’in önemi, askeri fetihlerinden ziyade, devlet yönetiminde kurduğu sistematik düzenden gelir. Mısır tarihinin en önemli belgelerinden biri olan Palermo Taşı, Ninetjer’in saltanat yıllarını en ince detayına kadar (yapılan festivaller, vergi sayımları, Nil seviyeleri) kaydetmiştir. Bu sayede, M.Ö. 2800 yılında bir devletin nasıl işlediğine dair eşsiz bir içgörüye sahibiz. O, Mısır’ın ilk büyük “bürokrat kralı”dır.
Kökeni ve Ailesi:
Ninetjer’in tahta çıkışı, herhangi bir gasp veya şiddet izi taşımaz. Bu durum, selefi Raneb ile güçlü bir kan bağı veya siyasi ittifak içinde olduğunu gösterir.
İsim Analizi: İsmi “Ninetjer”, hiyerogliflerde bir “bayrak direği” (Netjer – Tanrı) sembolü ile yazılır. Bu “Tanrı” ifadesinin hangi tanrıya (Horus mu, Ra mı, yoksa kralın kendi tanrısallığı mı?) atıfta bulunduğu tartışmalıdır. Ancak Raneb’in güneş kültünü (Ra) benimsemesinden sonra, Ninetjer’in daha genel bir “İlahi Olan” kavramını seçmesi, dini bir denge arayışı olarak yorumlanabilir.
Ninetjer’in saltanatı o kadar uzun sürmüştür ki, ölümüyle birlikte 2. Hanedanlık içinde büyük bir veraset krizi patlak vermiştir. Kendisinden sonra gelen kralların (Weneg, Sened) gölgeli varlıkları, Ninetjer’in ardından otorite boşluğu oluştuğunu düşündürür.
Saltanat Yılları:
Ninetjer hakkında bildiklerimizin çoğu, Hanedanlık dönemlerine ait yıllık olayların kaydedildiği Palermo Taşı’nın 4. satırından gelir. Bu taşta Ninetjer’in saltanatının 6. yılından 26. yılına kadar olan olaylar eksiksiz listelenmiştir. Toplam saltanatının ise Manetho’ya göre 47 yıl olduğu, modern rekonstrüksiyonlara göre ise en az 43 yıl sürdüğü kabul edilir.
Kayıtlardaki Önemli Olaylar:
Sığır Sayımı (Cattle Count): Palermo Taşı, Ninetjer döneminde her iki yılda bir “Sığır Sayımı” yapıldığını gösterir. Bu, devletin vergi toplamak için ülkedeki tüm hayvan varlığını kaydettiği modern bir “nüfus sayımı” (census) sistemidir. Ekonomik denetim sıkılaşmıştır.
Dini Festivaller: “Horus’un Görünmesi”, “Apis Boğasının Koşusu” (Running of the Apis) gibi ritüellerin düzenli olarak yapıldığı kaydedilmiştir. Bu, devletin ritüel takviminin oturduğunu gösterir.
Kadın Hakları Efsanesi: Tarihçi Manetho, Ninetjer’in “kadınların da kraliyet egemenliğine sahip olabileceğine” karar verdiğini yazar. Arkeolojik bir kanıtı olmasa da, bu efsane belki de Ninetjer’in kızı veya eşinin yönetimde çok etkili olduğu bir döneme (veya 1. Hanedanlık’taki Merneith’in hatırasına) atıf olabilir.
Askeri ve Siyasi Olaylar:
Ninetjer dönemi genel olarak barışçıl görünse de, Palermo Taşı’nda geçen gizemli bir ifade, iç huzursuzlukların habercisidir.
“Shem-Re Şehrinin Parçalanması”: Saltanatının 13. yılı civarında, kayıtlarda “Shem-Re şehrinin kazmalarla parçalanması/yok edilmesi” ifadesi geçer.
Birkan Ayaz: Bu olayın ne olduğu tam bir muammadır. “Shem-Re”nin yeri bilinmemektedir. Bazı tarihçiler bunun, Delta bölgesindeki (Aşağı Mısır) bir isyanın bastırılması ve isyancı şehrin cezalandırılması olduğunu düşünür. Bu, Ninetjer’in otoritesini korumak için askeri güç kullandığının kanıtıdır. 2. Hanedanlık’ın ilerleyen yıllarında yaşanacak olan Kuzey-Güney çatışmasının ilk kıvılcımı burada çakılmış olabilir.
İmar Faaliyetleri ve Ekonomi
Ninetjer döneminde Mısır ekonomisi zirve yapmıştır.
Lüks Üretim: Ninetjer’in ismi, sadece Mısır’da değil, Sakkara’daki mezarlarda binlerce taş vazo ve çömlek üzerinde bulunmuştur. Bu üretim bolluğu, zanaatkarların devlet tarafından desteklendiğini ve refahın arttığını gösterir.
Saray Mimarisi: Dönemine ait “kuzey” ve “güney” saraylarının temellerine dair yazılı atıflar vardır, ancak fiziksel kalıntıları kerpiç olduğu için günümüze ulaşmamıştır.
Dini Yaklaşımı:
Ninetjer, selefi Raneb’in başlattığı Güneş Kültü (Ra) ile geleneksel Horus Kültü arasında hassas bir denge kurmuştur.
Apis Boğası: Raneb döneminde başlayan Apis Boğası kültü, Ninetjer döneminde “Apis’in Koşusu” gibi festivallerle daha da kurumsallaşmıştır. Bu ritüel, kralın bereket getirmesi için kutsal boğayla birlikte törensel bir koşu yapmasını içerir.
Ölümü ve Mezarı:
Ninetjer, 2. Hanedanlık’ın kurucusu Hotepsekhemwy gibi mezar yeri olarak Sakkara’yı seçmiştir. Mezarı, Antik Mısır mühendisliğinin o dönemdeki zirvesidir.
Unas Piramidi Altındaki Galeri: Ninetjer’in mezarı (Mezar B), daha sonraki firavun Unas’ın piramit yolunun altına denk gelen devasa bir yeraltı kompleksidir.
Labirent Yapısı: Mezar, yerin altına oyulmuş karmaşık tüneller, koridorlar ve depolardan oluşan gerçek bir labirenttir. Alman Arkeoloji Enstitüsü (DAI) tarafından yapılan kazılarda, bu galerilerin Hotepsekhemwy’nin mezarından bile daha karmaşık olduğu ortaya çıkmıştır.
Buluntular: Mezar antik çağda soyulmuş olsa da, arkeologlar içeride 2. Hanedanlık dönemine ait mumyalama tekniklerini gösteren kalıntılar ve binlerce çanak çömlek parçası bulmuştur. Bu galerilerin karmaşıklığı, Ninetjer’in öbür dünyada ne kadar büyük bir “ev”e ihtiyaç duyduğunun göstergesidir.
Miras:
Ninetjer’in ölümünden sonra Mısır, tarihinin en karanlık dönemlerinden birine girmiştir. Bazı teorilere göre Ninetjer, ölümünden önce ülkeyi iki varisi arasında paylaştırmak zorunda kalmış (biri kuzeyi, biri güneyi yönetsin diye), bu da devletin geçici olarak bölünmesine yol açmıştır. Kendisinden sonra gelen kralların (Weneg, Sened, Nubnefer) listelerdeki belirsizliği, Ninetjer’in güçlü otoritesinin ardından gelen kaosun kanıtıdır.
