Hüküm Süresi: M.Ö. 3000 civarı (1. Hanedanlık) – Tahminen 10-15 Yıl Unvanlar: Horus Djet / Wadj (“Horus Yılanı” veya “Kobra”), İterty (Kral Listelerindeki ismi), İki Diyarın Kralı.
Tarih ve Efsane
Mısır’ın 1. Hanedanlığı’nın dördüncü firavunu olan Djet, babası Djer’in uzun ve görkemli saltanatından sonra tahta geçmiştir. İsmi, hiyerogliflerde bir “kobra yılanı” (Wadj) ile temsil edilir; bu da ona modern literatürde “Yılan Kral” lakabını kazandırmıştır.
Djet hakkında yazılı kaynaklar, babası Djer veya oğlu Den kadar zengin değildir. Bu durum, saltanatının muhtemelen daha kısa sürdüğünü (Manetho 23 yıl dese de, modern Mısırbilimciler Heb-Sed festivali yapmadığı için 10-15 yıl civarında tahmin eder) gösterir. Ancak Djet, arkasında bıraktığı tek bir kireçtaşı stel ile Mısır sanat tarihinin akışını değiştirmiştir. Onun dönemi, Mısır hiyeroglif yazısının ve kraliyet ikonografisinin estetik açıdan olgunlaştığı bir geçiş evresidir.
Kökeni ve Ailesi:
Djet’in aile bağları, hanedanlığın devamı ve Mısır tarihinin en güçlü kadınlarından birinin yükselişi açısından kritiktir.
Babası: Arkeolojik bağlam ve kronolojik sıra, babasının firavun Djer olduğunu güçlü bir şekilde işaret eder.
Eşi Merneith: Djet’in en önemli siyasi hamlesi ve mirası, kız kardeşi (veya üvey kardeşi) Merneith ile olan evliliğidir. Merneith, Djet’in erken ölümü üzerine oğlu adına naiplik yapacak ve “krallar gibi” gömülecektir. Djet, bu evlilikle tahtın meşruiyetini perçinlemiştir.
Oğlu Den: Djet’in en büyük başarısı, Mısır’ın en büyük firavunlarından biri olacak olan Den‘in babası olmasıdır. Djet öldüğünde Den henüz çocuk yaştaydı, bu da yönetimde bir “kraliçe naibliği” dönemini başlattı.
Saltanat Yılları:
Djet’in saltanatı hakkında detaylı “yıllıklar” (Palermo Taşı gibi kaynaklarda bu kısım kırıktır) günümüze tam ulaşmamıştır. Ancak mevcut mühürler ve fildişi etiketler, barışçıl ve ticari odaklı bir döneme işaret eder.
Yönetim Merkezi: Başkent Memphis (Inebu-Hedj) olmaya devam etmiş, ancak Abydos’taki dini merkez önemini korumuştur.
Bürokrasi: Onun döneminde “Amara” adı verilen bir yetkilinin mezarı bulunmuştur. Bu mezardaki unvanlar, Djet döneminde devlet bürokrasisinin ve vergi sisteminin Djer dönemindeki gibi sistematik işlediğini kanıtlar.
Askeri ve Siyasi Olaylar:
Djet’in babası gibi büyük fetihler yaptığına dair kanıtlar azdır, ancak Mısır’ın hammaddeye olan açlığı onu belirli seferlere zorlamıştır.
Doğu Çölü Seferleri: Mısır’ın doğusundaki çöllerde (Kızıldeniz’e giden yollar üzerinde) Djet’in ismini taşıyan yazıtlar bulunmuştur. Özellikle Edfu ile Kızıldeniz arasındaki bir vadi olan Wadi el–Qash’taki yazıt, onun döneminde maden (muhtemelen altın veya yarı değerli taşlar) arama seferleri düzenlendiğini kanıtlar. Bu, Djet’in askeri güçten ziyade “ekonomik keşiflere” odaklandığını gösterir.
Sınırlı Askeri Aktivite: Djer dönemindeki gibi büyük “düşmanları yok etme” sahnelerine Djet döneminde daha az rastlanır. Bu, babasının kurduğu otoritenin hala taze ve güçlü olduğunu, büyük bir isyanla karşılaşmadığını düşündürebilir.
İmar Faaliyetleri ve Sanat:
Djet’in Steli (Louvre Müzesi): Abydos’taki mezarından çıkarılan bu kireçtaşı blok, Erken Hanedanlık sanatının şaheseri kabul edilir.
Kompozisyon: Bir saray cephesi (serekh) üzerine tünemiş, son derece detaylı ve güçlü bir Horus şahini görülür. Şahinin pençeleri altındaki boşlukta, kralın ismi olan “Yılan” (Wadj) hiyeroglifi yer alır.
Bu eser, Mısır sanatındaki “boşluk ve doluluk” dengesinin, oranların ve kabartma tekniğinin mükemmelleştiği noktadır. Kralın, tanrı Horus’un yeryüzündeki “enkarnasyonu” olduğu fikri, bu kadar sade ve güçlü bir şekilde ilk kez burada ifade edilmiştir.
Buto Sarayı: Aşağı Mısır’daki Buto şehrinde Djet adına bazı yapı kalıntılarına rastlanmıştır, bu da kuzeydeki idari kontrolün sürdüğünü gösterir.
Dini Yaklaşımı:
Djet, 1. Hanedanlık’ın yerleşik dini ritüellerini devam ettirmiştir. İsmi olan “Yılan”, Aşağı Mısır’ın koruyucu tanrıçası Wadjet ile de ilişkilendirilebilir, ancak burada doğrudan bir özdeşleştirmeden ziyade sembolik bir bağ vardır. Kral, Horus unvanını kullanarak, gökyüzü tanrısının koruması altındaki mutlak lider rolünü oynamıştır.
Ölümü ve Mezarı:
Djet, Abydos’taki kraliyet nekropolü Umm el-Qa’ab’da, Mezar Z olarak adlandırılan yapıya gömülmüştür.
Mezar Konumu: Babası Djer’in mezarının batısında yer alır.
Yan Mezarlar (İnsan Kurbanı): Djet’in mezarının çevresinde 174 adet yan mezar bulunmuştur. Bu sayı, babası Djer’in 300 küsur kurbanına göre belirgin bir düşüştür.
Yorum (Birkan Ayaz): Bu düşüş, insan kurbanı geleneğinin yavaş yavaş sorgulanmaya başlandığı veya ekonomik yükünün azaltılmak istendiği şeklinde yorumlanabilir. Yine de, kralın hizmetkarları (fırıncılar, biracılar, cüceler) onunla birlikte ölüme gönderilmiştir.
Yağma ve Yangın: Diğer erken dönem mezarları gibi, Djet’in mezarı da antik çağda yağmalanmış ve muhtemelen kasıtlı olarak ateşe verilmiştir. Ancak arkeolog Petrie, mezarın içinde bakır aletler, çanak çömlekler ve fildişi parçalar bulmayı başarmıştır.
Miras:
Djet’in erken ölümü, Mısır tarihinde kraliçe gücünü ön plana çıkarmış Oğlu Den çok küçük olduğu için, eşi Merneith devreye girmiş ve Mısır’ı yönetmiştir.
